nr169
mei-juni 2014

Dit nummer kwam tot stand in samenwerking met Koen Brams

Vlaams-nationalisme & de kunsten/cultuur

‘Het Vlaams-nationalisme leek rond 1989 een stille dood te sterven; op het einde van de jaren 90 was het weer alive and kicking.’ Tot die vaststelling komt Ico Maly in een door De Witte Raaf georganiseerd panelgesprek, gemodereerd door Koen Brams & Dirk Pültau – met naast Maly ook Geert Buelens en Marnix Beyen als deelnemers – over de relevantie en de potentie van een onderzoeksproject omtrent de relatie tussen Vlaams-nationalisme en de kunsten/cultuur. Maly's uitspraak is een eerste vaststelling van formaat die ons uitnodigt om het fenomeen van het Vlaams-nationalisme opnieuw tegen het licht te houden. De N-VA, de huidige vaandeldrager van het Vlaams-nationalisme, scoort inmiddels hoog in de peilingen naar de kiesintenties, maar ze is slechte maatjes met de culturele sector. Waarom? Wat verklaart het succes van het Vlaams-nationalisme anno 2014? Wat is de verklaring voor het onbegrip tussen het Vlaams-nationalisme en de kunsten/cultuur?

In het eerste deel van het nummer wordt het Vlaams-nationalisme in algemene zin benaderd. Vincent Scheltiens bespreekt de manier waarop de Vlaamse beweging zichzelf en haar imaginaire andere – de Franstaligen, de Walen, België – in beeld bracht, en vice versa. Scheltiens vraagt zich onder meer af of er na zes staatshervormingen nog voldoende grond is om 'de andere' te blijven verketteren. Tessa Lobbes onderzoekt de wijze waarop het Belgische geschiedenisonderwijs aan beide kanten van de taalgrens met de nationale en regionale geschiedenis omging. Wat blijkt? In Vlaamse scholen wordt nauwelijks aandacht besteed aan de ‘nationale geschiedenis van Vlaanderen’. Meer nog, in Wallonië blijkt precies het omgekeerde aan de hand! Wordt het 'alterificatiediscours' van de Vlaamse Beweging in de voorgaande teksten in een historisch perspectief geplaatst, dan onderzoekt Jan Zienkowski hoe de N-VA vandaag – gesteund door een gelaagde communicatiestrategie – haar hedendaagse andere construeert: het immobiele België van de PS. Klaas Tindemans analyseert een opvallende contradictie in het programma van de N-VA: terwijl deze partij een neoliberale politiek voorstaat – waarvan je mag aannemen dat ze de individuele verantwoordelijkheid hoog in het vaandel voert – belijdt ze tegelijk het geloof in een samenhorigheidsgevoel dat alle Vlamingen met elkaar verbindt. Tindemans gaat na hoe die paradox wordt ‘opgelost’ in het verkiezingsprogramma van de N-VA voor de Vlaamse, federale en Europese verkiezingen van 25 mei, waarbij hij bijzondere aandacht besteedt aan de paragrafen over cultuur. Daarnaast trad Tindemans samen met Joost Vandecasteele in debat met de N-VA, meer bepaald met Siegfried Bracke en Johan Swinnen – Wouter Hillaert zorgt voor een verslag.

In een aantal bijdragen wordt op de artistieke omgang met het Vlaams-nationalisme ingegaan. Geert Buelens bespreekt 'een vergeten hoofdstuk uit de Vlaamse ontvoogdingsstrijd', meer bepaald de structurele ideologische band tussen het engagement van cultuurdragers en het Vlaamse ontvoogdingsdiscours. Koen Brams en Dirk Pültau gaan met Luc Tuymans in gesprek over zijn omgang met Belgische kunst en het Vlaams-nationalisme. Dirk Pültau analyseert daarnaast een reeks tekeningen — met de betekenisvolle titel Machteld & Adolf, 1302 — die Leen Voet in 2013 tentoonstelde in het kader van de manifestatie Kortrijk Vlaandert. Zien andere kunstenaars mogelijkheden om een bijdrage te leveren aan de roemrijke historieschilderkunst, meer bepaald met betrekking tot de eigen vaderlandse geschiedenis? De Witte Raaf benaderde Gert Verhoeven en Koen Theys, die in dit nummer hun repliek geven op de vraag om een werk over het recente verleden en de nabije toekomst van België te leveren.

Achteraan dit nummer vindt u een kritische bespreking van de recente tentoonstelling Mondriaan en het kubisme – Parijs 1912-1914 (Gemeentemuseum, Den Haag) door Carel Blotkamp.

ESSAYS

De vlaggeneetsters

Een kunstenaarsbijdrage

Koen Theys

Met dank aan de overkant

Een andere kijk op de Vlaamse, Waalse en Belgische identiteitsvorming

Vincent Scheltiens

’Belgische geschiedenis niet langer Sant in eigen Land?’

Het nationale verleden in het naoorlogse Belgische geschiedenisonderwijs

Tessa Lobbes

Vlaams ondernemerschap

Een culturele analyse van het verkiezingsprogramma van de N-VA

Klaas Tindemans

Vlaams-nationalisme & de kunsten/cultuur

Een panelgesprek met Marnix Beyen, Geert Buelens en Ico Maly, gemodereerd door Koen Brams & Dirk Pültau

Bewogen

Een vergeten hoofdstuk uit de Vlaamse ontvoogdingsstrijd

Geert Buelens

‘Ik huiver van een identiteitsdiscours als het over cultuur gaat’

Gesprek met Luc Tuymans over Belgische kunst en Vlaams-nationalisme

Koen Brams, Dirk Pültau

Vlaamse kuikentjes

Over Machteld & Adolf, 1302 (2013) van Leen Voet

Dirk Pültau

ENGLISH SUMMARY


→ read more

Issue on Flemish Nationalism & culture/the arts

Koen Theys – The Flag Eaters (2014)

This contribution by Flemish/Belgian artist Koen Theys shows three nudes wearing and eating a Flag. It is Theys’ response to the editors’ invitation to create a ‘work of historical art’ on the recent past and near future of Belgium.

History Painting – Belgium

 

Vincent Scheltiens – Thanks to the other side. An alternative outlook on the Flemish, Walloon and Belgian formation of identity

This essay discusses the self-representation of the Flemish Movement at different points in time. It starts in 1840, when the Flemish Movement appears on the scene (with a petition that argues for the use of ‘Flemish’ or ‘Low German’ in local administration and courts in Flanders), and goes up to 1961-1962, when tendencies towards a federal state become visible on both sides of the Belgian language border.

Representation – National Identity – Flemish Movement

 

Tessa Lobbes – Belgian history no longer a prophet in its own country?’. The national past in post-war history education in Belgium

This essay discusses the way the Belgian national past has been dealt with in history education in Belgium since 1945. The author surprisingly concludes that history education in Wallonia, the French speaking part, has paid a lot more attention to its own regional or ‘national’ past in recent times than in Flanders, where education nowadays takes a more cosmopolitan stance, despite the fact that, politically speaking, nationalism is much more successful in Flanders than in Wallonia. 

History education – Flemish Identity – Walloon Identity

 

Jan Zienkowski – The bitter pill of a courageous N-VA

The author discusses the efficient communication strategy developed by the Flemish Nationalist Party (N-VA) during its campaign for the state elections in Flanders and federal elections in Belgium which will take place on 25 May 2014.

N-VA (Nieuw-Vlaamse Alliantie [New-Flemish Alliance]) – federal and regional elections in Belgium (25 May 2014)

 

Wouter Hillaert – Siegfried Bracke and Johan Swinnen enter into debate with Klaas Tindemans and Joost Vandecasteele on the NV-A’s view on culture: a report

This is the account of a debate on the Flemish Nationalist Party’s vision of culture, which was held at Campo, a theatre in Ghent, on 11 February 2014. Panel members were Siegfried Bracke, Johan Swinnen (both members of the N-VA), Joost Vandecasteele and Klaas Tindemans.

N-VA – cultural policy

 

Klaas Tindemans – Flemish entrepreneurship. A cultural analysis of the election programme of the N-VA

In this article Klaas Tindemans focuses on the contradiction in the political discourse of the N-VA (the Flemish Nationalist Party) between neoliberal thinking on the one hand and their plea for a ‘community spirit’ on the other. He does so by analysing its election programme, in particular the chapter that focuses on culture.

Neoliberalism – community spirit – Flemish Nationalism – N-VA

 

Gert Verhoeven – Oval Office, Ouah – Ouah – Cik – Cik – Mja – Mja. A slice of a panoramic wallpaper (2014)

This contribution by Flemish/Belgian artist Gert Verhoeven shows a slice of a ‘panoramic wall paper’ covered with ‘treacherously cute’ animals. It is Verhoeven’s response to the editors’ invitation to create a ‘work of historical art’ on the recent past and near future of Belgium.

History Painting – Belgium

 

Flemish nationalism and the arts/culture. A panel discussion with Marnix Beyen, Geert Buelens and Ico Maly, moderated by Koen Brams & Dirk Pültau

This discussion starts from the following question: if we wanted to undertake a project focusing on the relation between Flemish nationalism and culture/the arts, what would the ‘research questions’ be? Participants in the debate are historian Marnix Beyen, literary scholar Geert Buelens and sociolinguist Ico Maly.

Flemish nationalism – Flemish Movement – Flemish literature

 

Geert Buelens – Moved. A forgotten chapter in the Flemish struggle for emancipation

In this essay the author looks for an explanation for the critical attitude of artists and intellectuals towards the Flemish Movement in recent decades. At the same time he argues that the critical discourse of some leftist intellectuals in Flanders should be valorized as a contribution to the Flemish Movement, seen as an intellectual and cultural project of emancipation.

 

Koen Brams & Dirk Pültau – Conversation with Luc Tuymans on Belgian art and Flemish nationalism

This in depth conversation with Luc Tuymans focuses on the artist’s view of Belgian art and Flemish Nationalism. The interview ends with a discussion of Tuymans’ recent statements on the Flemish Nationalist Party (N-VA).

Luc Tuymans (°1958) – Belgian art – Flemish Nationalism – Vlaams Blok/Vlaams Belang – N-VA

 

Dirk Pültau – A Flemish hen house. On Machteld & Adolf, 1302 (2013) by Leen Voet

This short article focuses on a recent series of 38 works on paper by Flemish/Belgian artist Leen Voet entitled Machteld & Adolf, 1302.

Leen Voet (°1971) – Hendrik Conscience – Flemish nationalism

 

Carel Blotkamp – Mondrian and cubism – Paris 1912-1914

This article is a critical review of an exhibition on Mondrian’s cubist years recently held at the Gemeentemuseum, The Hague.

Piet Mondrian (1872-1944) – cubism

← back