nr172
november-december 2014

‘Ook in de cultuursector is het een beetje survival of the fittest’, liet Vlaams minister voor Cultuur Sven Gatz optekenen toen de besparingen voor de culturele sector bekend raakten. Met the fittest bedoelde Charles Darwin – op wie dit gezegde teruggaat – zij die zich ‘het best aanpassen aan de omgeving’, lees in dit geval: die conform aan de heersende marktlogica voor eigen inkomsten weten te zorgen. De Witte Raaf is zoals dat heet een ‘moeilijk product’: enerzijds haalt het tijdschrift bijna veertig procent van het budget uit eigen inkomsten, anderzijds wil het – om principiële redenen – gratis ter beschikking liggen. De nieuwe besparingsronde noopt ons er andermaal toe om een oproep te doen aan ieder die ons een warm hart toedraagt: neem een (steun)abonnement (25 of 50 €), bestel onze boeken op internet, of schaf u de geweldige editie aan die Gert Verhoeven realiseerde voor het recente nummer over ‘Vlaams nationalisme en Cultuur/De Kunsten’ (slechts 68 €).

Dit nummer opent met een essay van Camiel van Winkel over drie films die in 2011 in de zalen kwamen: Shame van Steve McQueen, The Invader van Nicolas Provost en Code Blue van Urszula Antoniak. Op het eerste zicht lijkt het – (aberrante) sexuele – gedrag van de hoofdpersonages in deze films psychologisch en ethisch op een aanvaardbare manier te worden gekaderd. Door de films naast elkaar te leggen, en onder meer in te zoomen op allegorische elementen (zoals de architectonische setting), legt Van Winkel echter een complexe betekenisstructuur bloot die ‘doortrokken [is] van de sociale contradicties van een economisch systeem dat gebaseerd is op wensvervulling en vraagstimulans’. Zijn tekst is een gepassioneerd betoog voor een gelaagde en structurele lezing van film.

Koen Brams & Dirk Pültau gingen in gesprek met Paul De Vylder over zijn beeldend werk tot 1973. De Vylders traject is ongemeen spannend. Tot ongeveer 1970 laat zijn ontwikkeling zich lezen als een steeds grondiger afrekening met het artistieke subject, wat uitmondt in de strikt ‘mathematische verbeelding’ van zijn cybernetische kunst. Onder invloed van de reacties op zijn werk, maar vooral van zijn lectuur van filosofen als Adorno maakt hij een ‘dialectische omslag’, en kantelt zijn werk in een bijtende kritiek op het positivistische geloof dat door de cybernetica wordt uitgedragen en dat hijzelf een tijdlang heeft omarmd.

Christophe Van Gerrewey ontdekt een uiterst coherent programma in Ana Torfs’ recente tentoonstelling Echolalia in WIELS: ‘een archeologie of een cultuurgeschiedenis van de talige communicatie, met een alledaagse en actuele epiloog’. Olav Velthuis & Svetlana Kharchenkova bezochten de tentoonstellingen in het UCCA (Beijing) en Witte de With (Rotterdam) over de Nederlandse curator Hans van Dijk, die zich als een van de eersten toelegde op Chinese hedendaagse kunst. Ondanks het gebrek aan contextualisering van Van Dijks traject, waarderen de auteurs de tentoonstelling voor het portret dat ze biedt van een type curator dat ‘zich bescheiden en in dienst van de kunstenaars opstelt, en weinig geeft om eigen roem en gewin’. Faby Bierhoff analyseert Manifesta 10 in Sint-Petersburg en houdt de controversiële beslissing van de Manifesta-directie tegen het licht om de tentoonstelling in Sint-Petersburg te laten plaatsvinden. Er blijken alvast heel wat argumenten te zijn om te stellen dat deze Manifesta ‘niet – of in ieder geval niet in deze constellatie – had moeten plaatsvinden’…

ESSAYS

Fantasie, economie, wensvervulling en vraagstimulans

Over Shame (Steve McQueen), The Invader (Nicolas Provost) en Code Blue (Urszula Antoniak)

Camiel van Winkel

‘Een vuurspuwende clown in een petroleumraffinaderij’

Interview met Paul De Vylder over het jeugdwerk en de cybernetische kunst

Koen Brams, Dirk Pültau

‘I want to hear you say it.’

Over Echolalia van Ana Torfs

Christophe Van Gerrewey

Kleine of Grote Hans?

Over Dai Hanzhi: 5000 artists in Witte de With, Rotterdam

Olav Velthuis, Svetlana kharchenkova

Een conventionele bestorming van het kunstpaleis

Manifesta X in Sint-Petersburg

Faby Bierhoff

ENGLISH SUMMARY


→ read more

Camiel van Winkel – Fantasy, Economy, Wish Fulfillment and Demand Stimulation. On Shame (Steve McQueen), The Invader (Nicolas Provost) and Code Blue (Urszula Antoniak)

This essay discusses three films released in 2011. Van Winkel analyses the allegorical function of architecture in these films, the complex way in which the protagonists deal with this architecture – exempified by their (aberrant) sexual behaviour – and their portrayal of the (impossible) task of taking care of other people. Through the juxtaposition of these films, he performs a structural and layered reading, making clear that – behind their ‘surface stories’ and certain conventional psychological explanations which they offer – they point to the deeper social contradictions and antinomies of our neoliberal economic system based on wish fulfillment and demand stimulation.

Urszula Antoniak – Nicolas Provost – Steve McQueen – contemporary film – neoliberalism – Fredric Jameson

 

Koen Brams & Dirk Pültau – ‘A fire-spitting clown in an oil refinery’. Conversation with Paul De Vylder on his early work and cybernetic art

This in-depth conversation with artist and philosopher Paul De Vylder discusses his work from its very beginnings up to 1973, when De Vylder decided to retire temporarily from the art world. Discussed are his early paintings (1963-1966) and the ‘cybernetic art’ he produced around 1968-1971. The conversation ends at the point when De Vylder’s belief in an art based on ‘mathematical imagination’ crumbled. This led to art works (produced between 1970 and 1973) in which the cybernetic metaphor of the ‘Black Box’ is used to critique the positivist ideology connected to cybernetics and to expose the world of cybernetics as a ‘sinister utopia’.

Art from the sixties & seventies – Paul De Vylder – ‘cybernetic art’

 

Christophe Van Gerrewey – ‘I want to hear you say it.’ On Ana Torfs’ Echolalia

This essay discusses Belgian artist Ana Torfs’s recent exhibition Echolalia at WIELS / Contemporary Art Centre in Brussels. The author reveals the notable coherence of Torfs’ show. He makes clear that Echolalia can be read as an archaeology or cultural history of linguistic communication (represented by five of the six installations), leading to a conclusion with regard to everyday communication (evoked by Torfs’ installation Displacement (2009), the sixth and last work in the exhibition).

Contemporary art – Belgian art – Ana Torfs (°1963) – WIELS, Contemporary Art Centre, Brussels

 

Olav Velthuis & Svetlana Kharchenkova – Little Hans or Great Hans? On Dai Hanzhi: 5000 artists in Witte de With, Rotterdam

 This text discusses the exhibition Dai Hanzhi: 5000 artists recently held in Witte de With, Rotterdam. The theme of the exhibition was the Dutch curator Hans van Dijk, who lived in China from 1986 until his death and who at an early stage recognized the importance of Chinese art. The authors criticize the show for its lack of contextualization, arguing that a comparison of Van Dijk’s modus operandi with other initiatives concerning Chinese art (in China as well as on the international scene) would have delivered better insights into his contribution. 

Witte de With (Centre for Contemporary Art) – Hans van Dijk (1946-2002) – Contemporary art in China

 

Faby Bierhoff – A Conventional Storming of the Art’s Palace. Manifesta X in Sint-Petersburg

This is a review of Manifesta X, the tenth edition of the nomadic biennial of contemporary art Manifesta, which was held in The State Hermitage Museum, Sint-Petersburg. Bierhoff analyses the show and discusses how Manifesta’s organisation and curator-in-chief Kasper König legitimized the decision not to cancel the exhibition, in spite of highly problematic developments in Russian politics.

Manifesta 10 (Sint-Petersburg, 2014) – Kasper König – art biennials – contemporary art

← back