nr178
november-december 2015

Traditie (2)

Het verleden geniet steeds meer 'bescherming', maar dat maakt onze band ermee niet inniger. Wel integendeel, aldus Rudi Laermans in de openingstekst van dit nummer: '‘Patrimonialisering’ of ‘vererfgoeding’ knipt de band tussen verleden en heden door die voor traditie of ervaring juist essentieel is.' Laermans plaatst die ontwikkeling in de context van een toenemend wantrouwen tegenover (belichaamde) ervaringskennis — in zijn collectieve vorm: traditie – ten voordele van gecodificeerde, toepasbare en veelal prescriptieve 'kundes' (zoals opvoedingskunde). Parallel hieraan bespreekt hij de impact van de digitalisering op de verhouding tot het verleden, in het algemeen en voor de artistieke praktijk. Laermans constateert dat veel hedendaagse kunst de 'mogelijkheid dat het verleden weerstand biedt' negeert. Dat 'gebrek aan weerstand' detecteert Heinz Schlaffer ook in de wereld van de literatuur. Tot in de 18e eeuw stonden 'dode dichters […] de levenden met troost en opmontering terzijde, alsof ze uit de dood waren opgestaan', aldus Schlaffer, en 'was met het dichtersberoep de hoop verbonden om ooit als klassieke schrijver onsterfelijk te worden.' Vandaag telt alleen 'het succes van het recentste boek' en durft geen enkele schrijver nog op zijn 'onsterfelijkheid' in te zetten.

Hoe gaan kunstenaars met het verleden om? Sven Vitse vergelijkt de omgang van twee schrijvers, Jacq Firmin Vogelaar en Bregje Hofstede, met de kunstenaarsnovelle Le Chef d'oeuvre inconnu van Honoré de Balzac. Terwijl Vogelaar meent dat Balzac via het hoofdpersonage Frenhofer met romantische kunstenaarsmythen afrekent, lijkt Hofstede zich juist aan dat soort kunstenaarsidealen op te trekken – wat, zo betoogt Vitse, alles met het ontbreken van een emancipatorisch perspectief bij de jonge generatie heeft te maken.

Drie bijdragen gaan in op de omgang met traditie(s) bij kunstenaars van verschillende generaties. Stefaan Vervoort bespreekt de verhouding van de Duitse kunstenaar Thomas Schütte (°1954) tot zijn 'vaders' en stelt een kritisch-dialectische verhouding met de voorgaande generatie vast. Dominic van den Boogerd kijkt naar de jongere generaties kunstenaars die hij sinds 1995 als directeur van het Amsterdamse kunstenaarsinstituut De Ateliers leerde kennen. Zette de eerste lichting (met o.a. Thomas Houseago (°1972)) zich af tegen het sluimerende 'verval van de traditie' onder invloed van de digitalisering, dan lijkt de band met de traditie bij de recentste lichtingen steeds losser te worden. Steyn Bergs interviewt het kunstenaars- en performersduo Manuel Pelmus en Alexandra Pirici (°1974 & 1982), die zich toeleggen op zorgvuldig gechoreografeerde enactments van bestaande kunstwerken – om het verloren contact met de kunstgeschiedenis te herwinnen?

Christophe Van Gerrewey bespreekt de architecturale traditie van de 'singulariteit' – de idee dat architectuur 'een verschil kan maken' door het creëren van unieke, exemplarische gebouwen of plaatsen – en de uitholling ervan in een tijd waarin elk gebouw 'singulier' wil zijn. Van Gerrewey schetst een sinister beeld, maar doet niettemin een suggestie en pleit voor 'een krachtige vorm van saaiheid'. In het gesprek van Koen Brams & Dirk Pültau met Geert Bekaert (over diens vroege samenwerking met Jef Cornelis in het kader van televisiefilms over architectuur en stedenbouw (1968-1972)) staat de omgang met de traditie van de modernistische urbanisatie centraal.

Het nummer besluit met een door Koen Brams gemodereerd en geredigeerd panelgesprek over (het gebrek aan) samenwerking tussen musea van oude, moderne en hedendaagse kunst, met als deelnemers Els Silvrants-Barclay (coördinatrice Contemporary Art Heritage Flanders), Manfred Sellink (K.M.S.K., Antwerpen) en Jos Van Rillaer (voormalig Administrateur-Generaal van het Agentschap Kunsten en Erfgoed).

 

 

ESSAYS

Het heden van het verleden

Over ervaring en traditie, erfgoed en canonisering

Rudi Laermans

Afscheid van de doden

Over de toestand van de literatuur

Heinz Schlaffer

Alles waar hij bang voor was

Over Vogelaar, Hofstede en Balzac

Sven Vitse

'Iets ontbreekt'

Neoavant-garde en traditie in het vroege werk van Thomas Schütte

Stefaan Vervoort

Generatie Y, traditie X

Dominic van den Boogerd

'Een zekere demonumentalisering van de kunstgeschiedenis'

Alexandra Pirici & Manuel Pelmus over hun omgang met traditie

Steyn Bergs

Hotspots

De traditie van het unieke architectuurobject

Christophe Van Gerrewey

'Het geloof dat mensen zullen veranderen wanneer je zorgt voor goede woonblokken, straten en pleintjes, is even onnozel als denken dat ze dat zullen doen wanneer je de godsdienst afschaft'

Interview met Geert Bekaert over Mens en agglomeratie (1966) en de eerste architectuurfilms die hij in samenwerking met Jef Cornelis realiseerde (Waarover men niet spreekt, 1968; De straat, 1972)

Koen Brams, Dirk Pültau

De kunstcollectie en haar territorium: over de samenwerking tussen de Vlaamse musea van oude en hedendaagse kunst op het vlak van collectiebeleid

Een panelgesprek met Manfred Sellink (directeur van het KMSKA); Els Silvrants-Barclay (coördinator van Contemporary Art Heritage Flanders (C.A.H.F.)) en Jos Van Rillaer (voormalig Administrateur-Generaal van het Agentschap Kunsten en Erfgoed)

Koen Brams

ENGLISH SUMMARY


→ read more

Rudi Laermans – The Presence of the Past: On Experience and Tradition, Heritage and Canonization

This essay reflects on several interrelated topics: the role of experience in how we build up knowledge, and of tradition as a form of collective experience; the logic of the 'heritage regime' developed to register and preserve traces of the past 'after the decline of tradition'; the effects of digitalization on how we 'forget and remember'; and the consequences of all these developments for contemporary art. A running thread in Laermans's text is the growing distrust of forms of knowledge based on experience in favour of those which are verifiable and codifiable.

canonization – contemporary art – digitalization – experience – heritage – tradition

 

Heinz Schlaffer – Farewell to the Death. On the State of Literature

Schlaffer starts by recalling the supreme authority of 'old texts' in premodern culture and the desire of traditional writers to become immortal after their death. According to him, this 'culture of the death' has nowadays given way to a 'culture of the living' in which only the most recent book counts and the live appearance of writers has become more important than their work. He concludes that our (nevertheless persisting) habit of commemorating artists of the past serves mainly to hide a fundamental indifference towards any work of art older than one day.

classical art – literature – tradition

 

Sven Vitse – Everything he was afraid of: On Vogelaar, Hofstede and Balzac

This text starts by analyzing the relationship of the Dutch circle of writers around the literary magazine Raster (1967-1972; 1977-2008) to avant-garde and tradition, focussing in particular on one of them, Jacq Firmin Vogelaar (1944-2013). Vitse then compares two texts on Honoré de Balzac's story The Unknown Masterwork: an essay by Vogelaar (2007) published in Raster, and the novel De hemel boven Parijs (2014) by young writer Bregje Hofstede, in which the principal character reflects on Balzac's novel. He demonstrates how Vogelaar's (and Raster's) interest in the 'tradition of the modern' has given way to an almost religiously reassuring belief in tradition, as exemplified in Hofstede's book.

Honoré de Balzac – Bregje Hofstede – J.F. Vogelaar – Raster

 

Stefaan Vervoort – 'Something is missing': Avant-garde and Tradition in the Early Work of Thomas Schütte

Vervoort discusses the intimate and ambiguous relationship which German artist Thomas Schütte's early work maintains with the art of the previous generation ('conceptual art', 'institutional critique'…). After discussing Schütte's 'student works' (1975-1979), Vervoort analyzes Schütte's project for the exhibition Art from the West. Contemporary Art since 1939 (Cologne, 1981). He demonstrates how Schütte combines notions linked to his 'symbolic fathers' (his teacher Gerhard Richter; Daniel Buren, Lawrence Weiner) – e.g. the split between 'concept' and 'realization', the idea of context relatedness – with elements that contradict them, thus promoting a 'new complexity' and 'ambiguity' in art.

Benjamin Buchloh – Thomas Schütte – Westkunst. Zeitgenössische Kunst seit 1939 (Exhibition Messehallen, Cologne, 1980)

 

Dominic van den Boogerd – Generation Y, Tradition X 

On the basis of his ongoing experience as a director and supervisor of the independent art institute De Ateliers in Amsterdam (where he was appointed in 1995), van den Boogerd  reflects on how young artists have related to tradition since the nineties. He discusses the impact of the digital age on this relationship and detects an increasing looseness and individualization in their treatment of traditions.

art since the nineties – contemporary art – De Ateliers (international art institute)

 

Steyn Bergs – 'A Certain De-monumentalization of Art History': Alexandra Pirici & Manuel Pelmus on Tradition

The artists Manuel Pelmus & Alexandra Pirici create performances in which they interact with art works and the canon of art history. This interview focusses on their relation to tradition, art history and the contexts (group exhibitions, museum collections) in which they work.

contemporary art – Manuel Pelmus & Alexandra Pirici – tradition

 

Christophe Van Gerrewey – Hotspots: The Tradition of the Unique Architectural Object

Van Gerrewey reflects on the old tradition of 'singularity' in architecture: the idea or the belief that architecture 'can make a difference' by creating 'unique' buildings or 'unforgettable' places. He analyses how this tradition tends to become meaningless in a time when every building claims to 'make a difference', and argues for an architecture which dares to 'whisper' and to deviate from its surroundings by 'a vigorous kind of boredom'.

contemporary architecture – Rem Koolhaas – Aldo Rossi – Aldo Van Eyck

 

Koen Brams & Dirk Pültau – Believing that people will change when you provide nice housing estates, streets and squares is as foolish as believing that they will do so when you abolish religion. Conversation with Geert Bekaert on Man and agglomeration (1966) and the first architecture films made in collaboration with Jef Cornelis (What One Doesn't Talk About, 1968; The Street, 1972)

Between 1968 and 1972 the Belgian television documentary maker Jef Cornelis and architecture theoretician and historian Geert Bekaert worked together on a series of documentaries in which they presented a relentless diagnosis of the failure and degeneration of modern(ist) architecture and town planning. This conversation focusses on Bekaert’s contribution and the development of his thinking about modernist architecture and urban development since the end of the sixties.

architecture – Walter Bresseleers – Jef Cornelis – Le Corbusier – modernism

 

The art collection and its territory: on the collaboration between the Flemish museums of old and contemporary art in the field of collection policy. A discussion with Manfred Sellink (director Royal Museum of Fine Art, Antwerp); Els Silvrants-Barclay (co-ordinator Contemporary Art Heritage, Flanders (C.A.H.F.)) and Jos Van Rillaer (former chief administrator Agency for Arts and Heritage, Flanders) 

This is an edited version of a panel discussion held on 6 September 2015 in the S.M.A.K., the municipal museum of contemporary art in Ghent. The speakers discuss the collaboration between Flemish museums of old art (within the deliberative body 'Vlaamse Kunstcollectie' [Flemish Art Collection]) as well as that between museums of modern and contemporary art (within the deliberative platform ‘Contemporary Art Heritage Flanders’ (C.A.H.F.)).

C.A.H.F. (Contemporary Art Heritage Flanders) – Jef Geys – museum policy – V.K.C. (Vlaamse Kunstcollectie)

← back