Danh Vo. πνεῦμα (Ἔλισσα)

Onder het directeurschap van Rein Wolfs is de meer dan duizend vierkante meter grote kelderzaal van het Stedelijk vooral het decor geweest van bombastische solo’s: het nihilistische doolhof van Anne Imhof in 2022, de autobiografische diavoorstellingen van Nan Goldin in 2023 of de scifipoppen van Sandra Mujinga in 2025. De tentoonstelling πνεῦμα (Ἔλισσα) van de Deens-Vietnamese kunstenaar Danh Vo (1975) is echter ingetogen en conceptueel, zwaar en luchtig tegelijkertijd – een huwelijk tussen een diepgaande conceptuele praktijk en een eigenzinnige esthetische taal.

Vo’s werk wordt veelal omschreven als een autobiografisch onderzoek naar de vorming van een individuele identiteit, zowel door toevalligheden als historische gebeurtenissen. Vaak wordt zijn levensloop ingezet als didactisch middel om zowel persoonlijke als toegeëigende voorwerpen te duiden. Vo vluchtte in 1979 met zijn katholieke familie in een zelfgebouwde boot van Zuid‑Vietnam naar Amerika. Onderweg werden ze opgepikt door een Deens vrachtschip. Dat autobiografische perspectief stond ook centraal in zijn vorige solo in het Stedelijk, Package Tour (2008).

Sinds zijn carrière een vlucht nam met een reeks internationale tentoonstellingen, onder meer in Venetië in 2015 en het Guggenheim in New York in 2018, bleef een vervolg op de Nederlandse presentatie in 2008 uit. Het blijft gissen of dat komt door het breed uitgemeten conflict met kunstverzamelaar Bert Kreuk, die in 2013 nieuw werk ‘bestelde’ bij Vo, maar voor een expo in het Gemeentemuseum Den Haag een bestaand werk kreeg aangeboden. Kreuk sleepte Vo voor de rechter en kreeg in 2015 gelijk, waarna de kunstenaar hem een muurtekst aanbood: ‘Shove it up your ass, you faggot!’ Die titel is in de nieuwe expo in het Stedelijk toegekend aan het meest recente werk van de tentoonstelling, een sculptuur bestaande uit twee delen van een antiek beeld, een hoofd en een romp, verbonden met koperdraad.

Ook andere werken op de tentoonstelling zijn opgebouwd uit zowel bestaande als geproduceerde objecten – van antieke sculpturen in koelvitrines tot middeleeuwse reliëfs in rolkoffers, van bronzen afgietsels van christelijke figuren tot de Amerikaanse vlag gedrapeerd over een olieverfschilderij van Madonna met kind. Vo brengt ensembles tot stand als hedendaagse spolia, zodat er nieuwe betekenislagen ontstaan. Het beeld πνεῦμα (Ἔλισσα) (2025) is een combinatie van een negentiende-eeuws Duits martelwerktuig en een hoofd van een delicatus, een Romeinse jongen, tot slaaf gemaakt voor seksueel genot. De titel, tevens die van de tentoonstelling, is een samenstelling van het Griekse woord voor ‘geest’, ‘adem’ of ‘leven’, en de naam van de mythische Dido van Carthago. Dergelijke recente werken worden getoond naast hoogtepunten uit zijn oeuvre, zoals We the People (2011-2016), een kopie van het New Yorkse vrijheidsbeeld in 250 stukken, en Good Life (2007), een serie foto’s en objecten van de Amerikaanse antropoloog Joseph M. Carrier die niet-romantische intimiteit tussen Vietnamese mannen verbeelden.

Toch is de tentoonstelling in geen enkel opzicht een retrospectieve: er is geen sprake van een chronologische ontwikkeling of van een kunsthistorisch kader. πνεῦμα (Ἔλισσα) wordt aangeboden als een totaalkunstwerk in een ranke constructie van onbewerkte houten balken en platen in uiteenlopende constellaties. Zwevende spaanplaten als platformen wisselen af met opengewerkte wanden die als skeletten uit de vloer oprijzen. Andere werken zijn dan weer met houten balken aan het plafond verbonden. Deze doordachte positionering resulteert in een ruimtelijke collage en kadert de ensembles af.

Ook de constructie zelf laat zich als een werk lezen. Al in 2023 bestond Vo’s installatie Tropeaolum in de Bourse de Commerce uit grote eikenstammen, leunend op onbewerkte houten balken. Die natuurlijke en ambachtelijke turn hangt samen met de huidige woon- en werkplaats van de kunstenaar, het Gutshof Güldenhof Center for Art and Sustainable Living, een achttiende-eeuws agrarisch complex in Stechlin (Duitsland), door Heim Balp Architekten getransformeerd tot woon- en studiocomplex. Hier vervlecht Vo naar eigen zeggen wonen, artistieke productie en natuur, een versmelting die culmineert in de tuin van het indrukwekkende domein. Untitled uit 2023 is een taxonomische fotoserie van planten en bloemen, enerzijds uit die tuin, anderzijds uit een bloemenwinkel van een Deens‑Vietnamese familie, die hij door zijn vader in kalligrafie van de Latijnse namen liet voorzien. Kriskras in de kelder van het Stedelijk staan minimalistische boeketten in grote glazen vazen. De kleurrijke botanische print Hawaii (1943-’45) van de Oostenrijks‑Zweedse ontwerper Josef Frank werd niet alleen gebruikt als stoffering van het tentoonstellingsmeubilair, maar wordt ook als autonoom werk getoond.

Vo’s tuin lijkt symbool te staan voor zijn oeuvre. Waar de persoonlijkheid van een kunstenaar doorgaans triomfeert in de nadrukkelijke productie van werk, blijft zijn ‘makerschap’ meer passief en latent aanwezig. Net als bij tuinieren – het esthetische geconfronteerd met het oncontroleerbare van natuurlijke processen, van het weer, het klimaat en de bodem – laat Vo het leven z’n gang gaan. Waar het om gaat, is een proces van selecteren, koesteren en samenbrengen.

Vo laat zien hoe zijn blik verweven is met het maatschappelijke. Hij bedrijft geen didactische identiteitspolitiek, maar onderzoekt de connecties tussen individuele levens en maatschappelijke geschiedenissen. Zo gaat hij voorbij aan het onpersoonlijke, ‘wetenschappelijke’ en zelfreferentiële karakter van veel conceptuele kunst, dankzij persoonlijke, intuïtieve en esthetische motieven, die verwantschap vertonen met queering. Een overtuigende bespreking van deze kunsthistorische context blijft in de tentoonstelling in het Stedelijk echter achterwege. Ook op aangeven van de introductievideo bij aanvang van de expo, gemaakt in het Gutshof Güldenhof, wordt de persoonlijkheid van Vo nauwelijks overstegen. Het is een gemiste kans op een verder verfrissende, verstillende en ontroerende solo.