NIEUWSBERICHTEN



Hoger Instituut voor Schone Kunsten (HISK) opent Brusselse afdeling

De Vlaamse Gemeenschapscommissie heeft op voorstel van collegeleden Pascal Smet, bevoegd voor Cultuur, en Sven Gatz, bevoegd voor Onderwijs, beslist een subsidie toe te kennen van 185.000 euro aan het Hoger Instituut voor Schone Kunsten (HISK) uit Gent. Het instituut kan daarmee een ruimte in de voormalige Gossetfabriek in Sint-Jans-Molenbeek verbouwen en inrichten tot een multifunctionele ruimte met ateliers, werkplaatsen, event- en tentoonstellingsruimte. Het HISK zal zijn tweejarige postgraduaatsopleiding voor beeldende kunstenaars ook in Brussel aanbieden, en zal bovendien de nieuwe ruimte ter beschikking stellen van professionele kunstenaars, kunst- en cultuurorganisaties, de Nederlandstalige academies beeldende kunsten en de instellingen hoger onderwijs in Brussel. (vgc.be)

Strategische Visienota Kunsten besteedt meer aandacht aan architectuur en beeldende kunst

Na de doorgevoerde besparing in 2019 van zes procent op de structurele subsidies was het uitkijken naar de wijze waarop cultuurminister Jan Jambon de middelen in de toekomst zou besteden. De krachtlijnen die zijn beleid vorm moeten geven, zijn na te lezen in de Strategische Visienota Kunsten die begin april werd gepubliceerd. Opmerkelijk is het voornemen om binnen het kader van 'een evenwichtige spreiding van de middelen' aan onder meer beeldende kunsten, vormgeving en architectuur meer aandacht te schenken. In de huidige verdeling van de structurele subsidies, abstractie gemaakt van de 'grote instellingen', gaat meer dan 65% van het budget naar theater, muziek en multidisciplinair. Beeldende kunst en architectuur ontvangen samen amper 6%. Over het theater (goed voor 28%) wordt hier en daar wel eens geopperd dat het overgesubsidieerd is, met een negatieve impact op de kwaliteit. Anderzijds maken studies duidelijk dat de verschillende kunstvormen moeilijk met elkaar te vergelijken zijn. Zo genereren beeldende kunst, design en architectuur in een liberale markteconomie vlot eigen kapitaal, terwijl dat voor theater bijna onmogelijk is. Ook zijn er vanzelfsprekend grote verschillen in de kosten (personeelskosten, materiële kosten) die de productie binnen verschillende kunstvormen met zich meebrengen. Is het toevallig dat het nieuwe beleid extra aandacht wil besteden aan kunstvormen die meer marktgericht zijn ? Nog een opmerkelijk punt is de visie die de individuele kunstenaar als hoeksteen van het kunstenlandschap en -beleid beschouwt. Hoewel het de evidentie zelve lijkt, wordt het Vlaamse cultuurbeleid al jarenlang bekritiseerd omdat het op dit vlak in gebreke blijft. Jambon wil kunstenaars op rechtmatige wijze in verschillende fases van hun carrière ondersteunen. Anderzijds zet de minister in op ondernemerschap en zelfredzaamheid. Een moeilijke evenwichtsoefening wordt het in vele gevallen om uit te maken wanneer een kunstenaar ondersteuning door de overheid nodig heeft, dan wel dient te worden aangepord tot meer ondernemerschap. Het maakt nieuwsgierig naar hoe dit deel van het beleid vorm zal krijgen. De algemene overtuiging in de huidige samenleving dat kunst (te) elitair is, voert de minister tot de wens naar een kwalitatief en laagdrempelig kunstenaanbod voor kinderen en een brede laag van de bevolking. Kunst wordt hier beschouwd als 'gemeenschapsvormende hefboom'. Binnen dit kader wordt het belang van sociaal-artistiek werk benadrukt. De uitgesproken aandacht voor het erfgoed is een beleidslijn die al lang voorspeld was. Concreter leidt die tot een hogere waardering voor kunst die met erfgoed in wisselwerking treedt, en bij subsidietoekenning zal dat gevalideerd worden. Een dergelijke inhoudelijke sturing is binnen de Vlaamse cultuurpolitiek ongezien. Dat het nieuwe beleid graag uitpakt met Vlaamse kunst die internationale uitstraling heeft, is een evenmin verrassend punt. 'Vlaanderen zal excelleren,' zoals de minister-president het graag formuleert. Blijft te bekijken of dat inderdaad zal lukken op het vlak van cultuurpolitiek. (DM)

Coronacrisis treft cultuursector zwaar: de steunmaatregelen

In Nederland kondigde minister Ingrid van Engelshoven aan dat het kabinet 300 miljoen euro extra beschikbaar stelt om de culturele sector door de zware eerste maanden van de coronacrisis te helpen. Ook gaat de overheid leningen verstrekken aan onder meer galeries. De Nederlandse Galerie Associatie (NGA) wees op de zorgwekkende vooruitzichten voor vele galeries, niet in het minst omdat een belangrijk deel van de omzet gerealiseerd wordt in de maanden maart tot juni. In die periode vinden immers belangrijke internationale kunstbeurzen als Art Paris, Art Brussels, Art Cologne en Art Basel plaats. De eerste twee zijn afgelast. Art Basel is uitgesteld tot september, Art Cologne tot november. Het ministerie berekende dat de culturele sector in het geheel door de coronacrisis één miljard euro aan inkomsten zal derven tussen 12 maart en 31 mei. Van Engelshoven maakt zich sterk dat tijdens de recessie die op de crisis volgt de sector geen bezuinigingen hoeft te verwachten. Het extra budget is bedoeld om instellingen van vitaal belang te ondersteunen en zo de werkgelegenheid in de sector te stimuleren. Kunstenaars die zzp'er zijn kunnen beroep doen op generieke maatregelen zoals tijdelijke inkomensondersteuning voor zelfstandigen. Vanuit de sector wordt positief gereageerd op de ingrepen, maar tegelijk de twijfel uitgesproken of ze zullen volstaan om iedereen in de sector uit de nood te helpen.

In Vlaanderen is een noodfonds van 200 miljoen euro opgericht voor de sectoren Cultuur, Jeugd, Sport, Media, de sierteelt, de mobiliteit en delen van de toerismesector. Hoe dit zal aangewend worden, is nog niet duidelijk. Wouter Hillaert en Kobe Matthys richtten zich in Knack tot federaal minister van Werk en Economie Nathalie Muylle om haar aandacht te vestigen op de problematische situatie voor vele kunstenaars. Ze wijzen erop dat een derde van de kunstenaars 'vaak of enkel via ‘sociale bureaus voor kunstenaars’ (SBK’s als Amplo, Smart, Tentoo) werkt, soms in combinatie met een vaste deeltijdse job of andere statuten als zelfstandige in bijberoep'. De uitgewerkte generieke steunmaatregelen houden geen rekening met deze flexwerkers. Hillaert en Matthys berekenen dat drie- à vierduizend cultuurwerkers tot zeker eind augustus geen inkomen zullen hebben, onder meer omdat ze niet in aanmerking komen voor tijdelijke werkloosheid. Als oplossing stellen ze voor om dat recht minder strikt te interpreteren. Voorts heeft de Vlaamse regering bij de begrotingsaanpassing begin april vier miljoen euro vrijgemaakt voor een tweede aanvraagronde die als reactie op de coronacrisis specifiek gericht is op kortlopende beurzen, projectsubsidies voor individuele kunstenaars en projectsubsidies voor organisaties. Met deze maatregel compenseert minister van Cultuur Jan Jambon overigens de eerdere besparingen op de projectsubsidies, na het luide protest vanuit en gesprekken met de sector. Jambon noemt het een tactische, geen strategische beslissing.

Meer info over onder meer de steunmaatregelen is te vinden via kunsten92.nl, kunstenbond.nl, boekman.nl voor Nederland en flandersdc.be, kunsten.be, cultuurloket, cjsm.be voor Vlaanderen.

Procedure voor nieuwbouw M HKA afgeblazen

In februari 2018 besloten het Antwerpse stadsbestuur en toenmalig cultuurminister Sven Gatz om te investeren in een nieuw gebouw voor het Museum voor Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA). Die beslissing viel nog geen jaar nadat het museum een transformatie van 1,3 miljoen euro had ondergaan die het in stelling moest brengen voor zijn rol van 'internationale ambassadeur van de Vlaamse beeldcultuur', met onder meer grotere aandacht voor de collectie (zie Dirk Pültau in De Witte Raaf nr. 189, die deze operatie 'de duurste reclamecampagne ooit uit de geschiedenis van de Vlaamse kunstwereld' noemde). Voor het nieuwe gebouw, dat tegen 2024 zou moeten verschijnen op de site Zuidersluis, vlak bij de huidige locatie, werd een budget van 65 miljoen euro vrijgemaakt. Het zou dubbel zo groot zijn als het huidige onderkomen, waardoor het M HKA eindelijk in een volwaardige collectiepresentatie zou kunnen voorzien. Het onder Gatz ingezette traject, met onder meer een architectuurwedstrijd, zou door de nieuwe cultuurminister Jan Jambon worden voortgezet, zo liet deze verstaan in zijn beleidsnota van november 2019. Voor het einde van de huidige regeerperiode, zo plande Jambon, moest de bouw van het museum beginnen. In maart, amper vijf maanden later, volgde het opmerkelijke nieuws dat de procedure wordt afgebroken. Officieel luidt het dat de jury van de architectuurwedstrijd niet tot een unaniem oordeel kon komen omtrent de in overweging genomen ontwerpvoorstellen van het Brits-Belgische team Caruso St John Architects & 51N4E en het Japanse architectenbureau SANAA. Niet de kwaliteit van de voorstellen, wel een voortschrijdend inzicht in de noden van M HKA zou daarvan de oorzaak zijn. Het kabinet communiceert niet over wat die plots opgedoken nieuwe noden inhouden. Die zullen moeten blijken wanneer een nieuwe procedure wordt opgestart, al dan niet met een 'open oproep'. Aan de afgebroken procedure hangt een prijskaartje van algauw een half miljoen euro. De allesbehalve transparante gang van zaken roept in de context van de recente besparingen op het cultuurbudget niet alleen veel vragen op, maar veroorzaakt ook onbegrip. Vlaanderen bouwt de laatste jaren overigens een slechte reputatie op wanneer het gaat om ontwerpvoorstellen voor belangrijke culturele instellingen. Zo leidde onenigheid over het al dan niet respecteren van de budgettaire grenzen tot het afblazen van het oorspronkelijke project voor de openbare omroep. De Raad van State verwierp het geselecteerde ontwerp van 51N4E voor de verbouwing van het Kaaitheater omdat het niet voldeed aan een van de eisen van het bestek. Het KMSKA is sinds 2011 dicht voor renovatie- en restauratiewerken die veel complexer blijken dan voorzien; Manfred Sellink, die in februari in onderling overleg opstapte, is vijf jaar directeur geweest van een gesloten museum. Door toedoen van de Vlaamse Bouwmeester kon geen enkel Belgisch architectenbureau deelnemen aan de ontwerpwedstrijd voor de Opera in Gent, wat vanuit de architectuurwereld leidde tot de retorische vraag of het dan aan expertise ontbreekt in eigen land. (DM)

Vlaanderen herziet selectieprocedure Biënnale van Venetië

Het Vlaamse Departement Cultuur, Jeugd en Media heeft besloten om het concept van de bijdrage aan de Biënnale van Venetië grondig te wijzigen. In het verleden werden doorgaans solopresentaties voorzien van bekende kunstenaars. Het Departement beschouwt die aanpak, ook al leidde die tot degelijke tentoonstellingen, als eerder conservatief. In de plaats legt het nu de nadruk op het curatorschap. Daarbij wordt expliciet vertrokken vanuit een inhoudelijk idee, met als doel een bijdrage te leveren aan het huidige internationale artistieke discours. Vlaanderen wil voor 2021 vertrekken van een doordacht concept, uitgewerkt door een curator en een (aantal) kunstenaar(s) die samen een traject afleggen en elkaar versterken, zo klinkt het. Het Departement stelde een jury samen die aan drie tot zes curatoren zal vragen om een concept uit te werken en dit voor te stellen: Dirk De Wit (voorzitter), Jozefien Van Beek, Els Wuyts, Hicham Khalidi, Devrim Bayar, Zeynep Kubat, Sofie Van de Velde en Frank Benijts. (kunsten.be)

Nederlands galeriewezen luidt alarmbel

In een brief aan minister van OCW Ingrid van Engelshoven en minister van Economische Zaken Eric Wiebes waarschuwt de Nederlandse Galerie Associatie (NGA) voor de desastreuze impact die de coronacrisis ook in haar sector zal hebben. Als ondernemers kunnen galeriehouders gebruikmaken van de aangekondigde generieke compensatiemaatregelen zoals de tegemoetkoming in de loonkosten van werkgevers. Kunstenaars (ZZP'ers) kunnen beroep doen op de tijdelijke inkomensondersteuning voor zelfstandigen. Volgens NGA zijn bijkomende inspanningen nodig en ze roept op om galeries op te nemen in de lijst met bedrijven die gebruik kunnen maken van het 'noodloket voor getroffen ondernemers', waar ondernemers op korte termijn een (vooralsnog eenmalige) tegemoetkoming kunnen krijgen van vierduizend euro. Ook uitstel voor afdracht van huur en het verruimen van (tijdelijke) overbruggingsleningen bij kredietverstrekkers zouden de nood kunnen lenigen. De vooruitzichten voor 2020 zijn voor vele galeries zeer zorgwekkend, niet in het minst omdat een belangrijk deel van de omzet gerealiseerd wordt in de maanden maart tot juni. In die periode vinden immers belangrijke internationale kunstbeurzen als Art Paris, Art Brussels, Art Cologne en Art Basel plaats. De eerste twee zijn afgelast. Art Basel is uitgesteld tot september, Art Cologne tot november. NGA vreest echter dat in 2020 mogelijk geen enkele kunstbeurs nog doorgang zal vinden. Hoewel in Nederland de galeries geopend mogen blijven, zou de verkoop van kunstwerken, zoals het hele culturele leven, stilgevallen zijn. Het land telt in totaal 442 galeries voor moderne en hedendaagse kunst die samen ruim duizend personen een baan bieden, en aan het inkomen van achtduizend kunstenaars een bijdrage leveren voor een jaarlijkse omzet van meer dan honderd miljoen euro. (nederlandsegalerieassociatie.nl)

Kunstbeurzen uitgesteld

Als gevolg van de coronacrisis is Art Basel verplaatst naar 17 tot 20 september, Art Cologne moet plaatsvinden van 19 tot 22 november. Art Brussels en Art Paris hebben daarentegen hun editie van dit jaar afgeblazen.

Mecanoo architecten ontwerpen renovatie Museum Boijmans Van Beuningen

In februari heeft de gemeente Rotterdam bekendgemaakt dat Mecanoo architecten het ontwerp gaat maken voor de grootschalige renovatie en vernieuwing van Museum Boijmans Van Beuningen. De beoordelingscommissie, bestaande uit rijksbouwmeester Floris Alkemade, architect André van Stigt, voormalig directeur Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed Cees van ’t Veen, de directie en experts van de gemeente Rotterdam en Museum Boijmans Van Beuningen, was unaniem in haar keuze. Mecanoo levert een integrale visie en een allesomvattende benadering, waarbij een betere beleving van het museum, de verbinding van het museum met het Museumpark en de stad en de restauratie en verduurzaming van de monumentale bouwdelen centraal staan. Het bureau van Francine Houben heeft niet enkel veel ervaring met het ontwerpen van culturele gebouwen, maar ook met renovaties. Zo is het momenteel verantwoordelijk voor de renovatie van de New York Public Library, een  beaux-artsgebouw uit 1907, en van de Martin Luther King Jr. Memorial Library in Washington, door Ludwig Mies van der Rohe ontworpen rond 1965-1966.

Melanie Bonajo verzorgt bijdrage Biënnale van Venetië

Op de Biënnale van Venetië in 2021 zal Nederland vertegenwoordigd worden door Melanie Bonajo. Een internationale jury maakte een selectie uit een longlist van kunstenaars en curatoren die zich voor eerdere edities hadden aangemeld, en kozen uit de ingezonden voorstellen unaniem voor Bonajo. De kunstenaar werkt samen met de curatoren Maaike Gouwenberg, Geir Haraldseth en Soraya Pol. Bonajo 'maakt films over de ontwikkeling en samenhang tussen intimiteit, technologische vooruitgang, stigmatisering rond gender en gelijkheid, feminisme, ecologie en gevoelens van vervreemding', zo meldt het persbericht. Haar werk zal te zien zijn in de Chiesetta della Misericordia in de Venetiaanse wijk Cannaregio. Voor het eerst sinds 1954 wordt de Nederlandse bijdrage niet gepresenteerd in het Rietveld Paviljoen in de Giardini. Eelco van der Lingen, directeur van het Mondriaan Fonds, argumenteert dat deze breuk met het verleden nodig is om te herijken en een nieuw uitgangspunt te formuleren. Meer bepaald stelt hij dat de Giardini een afspiegeling is van geopolitieke machtsverhoudingen van weleer. Nederland is het eerste land dat vrijwillig het 'hoofdpodium' van de Biënnale verlaat, al beperkt die beslissing zich tot de komende editie. Het Rietveld Paviljoen zal voor de gelegenheid in gebruik worden genomen door Estland, een nog recente deelnemer die anders nooit tot het centrum van deze kunstmanifestatie zou kunnen doordringen. (venicebiennale.nl)

Vlaamse Cultuurprijzen voor Luc Tuymans en Walter Swennen

De uitreiking van de Vlaamse Cultuurprijzen stond dit jaar in het teken van het protest van de culturele sector tegen de besparingen die door minister-president en minister van Cultuur Jan Jambon werden doorgevoerd. De prijs voor Algemene Culturele Verdienste werd toegekend aan Luc Tuymans. De jury loofde hem voor zijn impact op internationaal niveau, maar ook voor zijn generositeit tegenover jonge kunstenaars en kunstinitiatieven. Tuymans was niet aanwezig op de uitreiking. Hij gaf de geldprijs van 20.000 euro door aan het Antwerpse jongerenproject Let's Go Urban. De vereniging, in 2009 opgericht door Sihame El Kaouakibi, organiseert naschoolse programma's voor stedelijke jongeren vanaf zes jaar. De prijs voor beeldende kunst (10.000 euro) ging naar de schilder Walter Swennen. De jury onderstreepte zijn veelzijdigheid, en apprecieerde zijn radicale en eigenzinnige traject. Door ziekte kon de kunstenaar niet aanwezig zijn, maar in een bericht dat hij liet voorlezen meldde hij het geld te schenken aan de politieke partij PVDA, die door andere politieke partijen als extreemlinks wordt beschouwd en buitenspel wordt gehouden. (ultimas.be)