NIEUWSBERICHTEN



Casco verandert van naam

De instelling Casco – Office for Art, Design and Theory werkt sinds kort onder de nieuwe naam Casco Art Institute: Working for the Commons (CAI). De wijziging heeft alles te maken met een nieuwe modus operandi van het instituut, die in de laatste tentoonstelling onder de gelijknamige titel gestalte heeft gekregen. 'Working for the commons' wordt het leidende principe en bepaalt de politiek-esthetische intenties van de instelling.'The commons' moet daarbij begrepen worden als een alternatief voor een kapitalistische modus waarbij het private en het publieke blind voor elkaar zijn en het een het ander is gaan overheersen. Het herstructureren van de praktijk verloopt bij Casco via drie kenvormen: ActionBody en Kirakira. Met Action wordt de kunst als experiment beschouwd en als een stap in de richting van maatschappelijke en politieke verandering. Met Body wil Casco het esthetisch en artistiek belang benadrukken van organisatiepraktijken, die doorgaans worden behandeld als niet-kunstzinnige aangelegenheden. Met Kirakira ('schittering' in het Japans) staat Casco een kritische waardering van esthetica, poëzie en mythe voor, een praktijk van 'doen' door middel van 'ont-doen'. Het instituut wil kunstzinnige praktijken verwezenlijken door middel van reproductie, zorg en duurzaamheid, op basis van niet-kapitalistische en feministische waarden. In zijn beleidsverklaring stelt Casco dat de meeste (kunst)instituten en organisaties patriarchale waarden hanteren die een hiërarchische relatie tussen productieve arbeid en reproductieve arbeid opleggen, een hiërarchie die ook (re)presentatie en achterliggende organisatieprocessen miskent. Casco streeft 'naar een organisatorische doorlaatbaarheid die deïnstitutionaliseert, maar tegelijkertijd – in de geest van solidariteit – reïnstitutionaliseert door met een grotere groep mensen te delen. Dit brengt een vooruitzicht van zelf-organisatie met zich mee, of anders gezegd, een principe van zelf-eco-organisatie dat een 'inherent verband tussen desorganisatie en complexe organisatie' omarmt. Dit proces maakt een vorm van internationalisme mogelijk, maar vereist desalniettemin een aanzienlijke dekolonisering en engagement met verschillen. Het doet dan ook een beroep op diverse idiomen en vormen, voorbij het 'veld' van kunst tot kunst. (casco.art en commons.art)

Stichting KiK presenteert kunstproject rond de verzorgingsstaat

In september lanceert Stichting KiK het project Basiskamp #Entre Nous 2017 van Edwin Stolk. De kunstenaar noemt het een 'humanitaire missie in eigen land' en krijgt de hulp van het Ministerie van Defensie, De Provincie Drenthe, Gemeente Westerveld en de Maatschappij van Weldadigheid. Het project heeft de huidige verzorgingsstaat en zijn toekomst tot onderwerp. Een militair basiskamp nabij het koloniedorp Frederiksoord fungeert als locatie. Vier weken lang wonen en werken er twaalf kunstenaars terwijl het kamp publiek toegankelijk is. Iedereen kan onderdeel worden van het onderzoek naar de verzorgingsstaat van morgen en meedenken hoe die eruit zou moeten zien. Alle onderdelen in het programma komen voort uit de overkoepelende vraag: ‘Hoe kunnen we de kwaliteiten van onze gedeelde leef- en werkruimte waarborgen voor de toekomst, in tijden van individualisering en een terugtredende overheid?’ Er is een uitgebreid publieksprogramma voorzien met presentaties, debatten, workshops... (basiskamp-entrenous.tumblr.com en edwinstolk.nl)

WIELS Art Book Fair 2017

WIELS organiseert van vr 8 tot zo 10 september de 3de editie van de WIELS Art Book Fair. Zo'n vijfitg kunstenaars, uitgevers en verzamelaars bieden hun kunstboeken, kunstenaarsboeken, fotoboeken, catalogi, tijdschriften en ander artistiek drukwerk aan. (wiels.org)

Verzamelaar Harry Rutten opent museum grafiek in Antwerpen

In Antwerpen is in juni aan de Ernest Van Dijckkaai Museum De Reede (MDR) geopend. Het museum is uitsluitend gewijd aan grafisch werk en de kern van de collectie bestaat uit stukken van Francisco Goya, Félicien Rops en Edvard Munch. De Nederlandse verzamelaar Harry Rutten ziet de stad Antwerpen als een uitgelezen plek voor het museum, omdat ze een ‘belangrijk hedendaags centrum van cultuur’ is, maar ook ‘een eeuwenlange traditie heeft van graveerkunst, met beroemde drukkers als Christoffel Plantin en Jan Moretus’. De MDR-collectie omvat ook werk van Jacob Toornvliet, Théophile Alexandre Steinlen en Käthe Kollwitz, en van een vijftiental Belgische kunstenaars als Rik Wouters, Henri Evenepoel, Edgard Tytgat, Eugeen Van Mieghem, Walter Sauer, Gustave Van de Woestijne, Hugo Claus en Fred Bervoets. Het museumgebouw is met zijn twee verdiepingen goed voor 500 vierkante meter expositieruimte, waar meer dan 200 werken worden getoond. Goya, Rops en Munch krijgen er elk hun eigen zaal. In een vierde ruimte is ofwel werk van andere kunstenaars uit de collectie te zien, ofwel een tijdelijke tentoonstelling. Zo zal komend najaar de Noor Ole Jørgen Ness in deze ruimte met een muurtekening hulde aan brengen Félicien Rops. (museum-dereede.com)

Stedelijk Museum Schiedam krijgt omvangrijke CoBrA-schenking

Kunstverzamelaar Hans Sonnenberg (89) schonk onlangs negen CoBrA-werken aan het Stedelijk Museum Schiedam. Het gaat om zeven toonaangevende schilderijen, een bronzen beeld en een keramieken schaal van kunstenaars als Karel Appel, Constant en Asger Jorn. Sonnenberg is eigenaar van Galerie Delta in Rotterdam die hij in 1962 oprichtte. Het museum laat de aanwinsten van 1 juli tot en met 1 oktober 2017 zien. Eerder schonk Sonneberg CoBRA-werken aan Museum Boijmans Van Beuningen. Nu vond hij het tijd om ook de collectie van het Stedelijk Museum Schiedam te verrijken. Van Asger Jorn bezat het museum tot op heden geen werk. De schenking vertegenwoordigt een waarde van meer dan een miljoen euro. (stedelijkmuseumschiedam.nl)

ABCA/BVKC kent prijs beste tentoonstelling 2016 toe aan Mira Sanders in ARGOS

De Belgische Vereniging voor Kunstcritici reikt sinds 2016 opnieuw jaarlijks een prijs uit aan een ‘onderbouwde tentoonstelling die een belangrijke bijdrage levert aan het kunstdiscours vandaag’. De 115 aangesloten kunstcritici stemmen op een voorselectie van vijf tentoonstellingen die door de raad van bestuur werd opgesteld. De prijs gaat dit jaar naar Inland Voyages in An Inland Voyage van Mira Sanders, die in het najaar van 2016 plaatsvond in ARGOS, Brussel. Sanders liet zich inspireren door het reisverhaal An Inland Voyage (1878) van Robert Louis Stevenson, en vertaalde Stevensons tekst naar ‘een subjectieve kaart’ die ze presenteerde door middel van tekst, video, tekeningen, schaalmodel en klank. (argosarts.org en aica.be)

WIELS ontvangt Ultima 2016 voor Beeldende Kunst

De Vlaamse Cultuurprijzen hebben vanaf dit jaar de naam Ultima's gekregen en worden uitgereikt op 'één groot cultuurfeest'. Tijdens dat feest op 13 juni raakte bekend dat de Ultima 2016 voor Beeldende Kunst naar het Centrum voor Hedendaagse Kunst WIELS gaat. De jury stelt dat de instelling zich in tien jaar tijd onmisbaar heeft gemaakt en dat het programma blijft verrassen. Ze waardeert het werk van het hele team, het feit dat het centrum een internationaal perspectief weet te koppelen aan een lokale verankering en dat het kansen geeft aan jonge mensen. (ultimas.be en wiels.org)

Art on Paper 2017

Van do 7 tot zo 10 september vindt in Bozar de derde editie van de beurs Art on Paper plaats. Een vijfentwintigtal galeries hedendaagse kunst verzorgen een solopresentatie van telkens één kunstenaar die zich toelegt op tekenkunst. De beurs wil nadrukkelijk ook internationale stromingen in beeld brengen, met in deze editie de Zuid-Koreaanse kunstenaar Shubigi Rao en de Japanse kunstenaar Reiko Tsunashima. (artonpaper.be)

Bewakingssector lanceert aanval op museumsector

Volgens een recent persbericht van icom-vlaanderen (voorheen Vlaamse Museumvereniging) staat de opleiding van 'erfgoedbewaker' onder druk. Hoe deze opleiding het licht zag, heeft een kleine voorgeschiedenis. In 1990 zorgde de 'bewakingswet’ of ‘Wet-Tobback’ lange tijd voor onrust in de erfgoedsector. De wet was bedoeld om wanpraktijken in de bewakingssector – zoals portiersoorlogen – aan banden te leggen. De wetgever formuleerde de wet echter bijzonder breed, waardoor er lange tijd discussie en onduidelijkheid heerste. Een opleiding op maat van de museumsector was nodig. Hoewel suppoosten bewakingsagenten zijn, vormt de bewakingsopdracht vaak slechts een fractie van hun takenpakket. Na een uitgebreid overlegtraject bekwam de toenmalige Vlaamse Museumvereniging in 2007 een aangepaste opleiding tot ‘erfgoedbewaker’. Met een lespakket van 72 uren is deze aanzienlijk goedkoper dan de algemene opleiding tot bewakingsagent (127 uren). Volgens icom-Vlaanderen wil de bewakingssector de vorming ‘erfgoedbewaker’ nu afschaffen en opnieuw vervangen door de veel duurdere algemene opleiding tot bewakingsagent. De vereniging vermoedt dat de commerciële opleidingsinstellingen te weinig aan deze opleiding verdienen. Ze vindt het onaanvaardbaar dat dit wordt voorgesteld zonder enig overleg met de museumsector en roept de bevoegde minister op om in dialoog te treden met de museumsector. (icom-vlaanderen.be)

Skulptur Projekte Münster 2017

Van 10 juni tot 1 oktober loopt in Münster de vijfde editie van de tienjaarlijkse tentoonstelling Skulptur Projekte, die draait rond kunst in de openbare ruimte. De tentoonstelling, die in 1977 een eerste keer plaatsvond op initiatief van Klaus Bussmann en Kasper König, probeert bewust om te gaan met alle ideologische en theoretische problemen die gepaard gaan met kunst in de openbare ruimte. Ze vertrekt van de overtuiging dat kunst de ruimte niet hoeft te bezetten, maar in staat is nieuwe ruimte te creëren. De openbare ruimte wordt daarbij benaderd als een voorwaarde voor een 'socio-cultureel samenleven', die niet mag onderworpen worden aan economische belangen. Voor het eerst zal de tentoonstelling het moeten stellen zonder de caravan van kunstenaar Michael Asher, die in 2012 overleed. Het werk was in die vier edities uitgegroeid tot een soort van mascotte voor de tentoonstelling. Er zullen in totaal 35 nieuwe kunstwerken worden getoond, van onder meer Cosima von Bonin, CAMP, Jeremy Deller, Nicole Eisenman, Pierre Huyghe, Gregor Schneider, Thomas Schütte, Hito Steyerl, Joëlle Tuerlinckx en Cerith Wyn Evans. (skulptur-projekte.de)

ART'CONTEST 2016 gaat naar Olivia Hernaïz

Sinds 2005 wil ART'CONTEST het werk van 'aanstormend talent in de kunstwereld' promoten. Deelnemende kunstenaars wonen of verblijven in België en zijn jonger dan 35 jaar. De Brusselse Olivia Hernaïz ontving bij de recentste editie de eerste prijs (€ 9.000 en een tentoonstelling in het Museum van Elsene) voor een interieur waarin de logo's van politieke partijen uit een twintigtal landen en die van financiële instellingen verwerkt zijn tot decoratieve patronen. De tweede prijs (€ 6.000) ging naar Lydya Debeer, de derde prijs (€ 3.000) naar Tamara Van San. (artcontest.be)

Stedelijk Museum Schiedam ontvangt omvangrijke schenking

Het Stedelijk Museum Schiedam heeft een schenking van ruim vierhonderd werken van Han en Wouter Altena-Boswinkel ontvangen. Het verzamelaarsechtpaar schonk eerder al een groot aantal schilderijen, sculpturen en werken op papier. Met in totaal vijftienhonderd werken is het een van de omvangrijkste particuliere schenkingen aan een Nederlands museum van de afgelopen decennia. Het echtpaar verzamelt sinds 1972 werk van vooral Nederlandse kunstenaars, onder wie Bram Bogart, Ton Boelhouwer, JCJ Vanderheyden, Paul Damsté, Erik van Lieshout, Cees Andriessen en Luis Tomasello. Hun voorliefde voor onder andere formeel abstracte kunst sluit aan bij het verzamelbeleid van het museum. (stedelijkmuseumschiedam.nl)

Laurie Cluitmans ontvangt Prijs Jonge Kunstkritiek - essay

Op 16 december jl. werden de winnaars van de Prijs voor de Jonge Kunstkritiek 2016 bekendgemaakt. De hoofdprijs Essay ging naar Laurie Cluitmans voor haar essay De mogelijkheid van de tuin, 'een lyrische reportage over de tuin van de overleden cineast Derek Jarman', zoals het  luidt in het juryrapport. Aan de prijs is onder meer een som van 2.500 euro verbonden en een jaar begeleiding door auteur Sven Lütticken. Andere laureaten in de categorie essay waren Sophia Zürcher, met een tekst over Marinus Boezem, en Nele Wynants, met een tekst over het fictieve Europamuseum van Thomas Bellinck. De hoofdprijs Recensie ging naar Brenda Tempelaar die in haar tekst het ontslag van Lorenzo Benedetti bij de Appel verweeft met werk van het kunstenaarsduo gerlach en koop. De Prijs voor de Jonge Kunstkritiek 2016 is een initiatief van Het Mondriaan Fonds, de Appel arts centre en Witte de With Center for Contemporary Art, in samenwerking met STUK, M HKA en Van Abbemuseum. (jongekunstkritiek.net)

Website abstract modernisme in België

De Vlaamse Kunstcollectie lanceert een nieuwe website rond abstract modernisme in België. De site, die een onlinemuseum wordt genoemd, brengt met achthonderd kunstwerken uit Vlaamse publieke collecties het verhaal van het abstract modernisme in België, van het begin van de twintigste eeuw tot het einde van de jaren zeventig. Verantwoordelijke voor de inhoud van de site is Sergio Servellón, directeur van het FelixArt Museum. Hij stelt onomwonden dat de abstracte kunst een van de belangrijkste ontwikkelingen is sinds de renaissance. De site biedt informatie over kunstenaars, tijdschriften, groeperingen, tentoonstellingen van het Belgisch modernisme. De tekst is beschikbaar in het Nederlands en het Engels, wat opmerkelijk kan genoemd worden voor een site over Belgische kunst.  (abstractmodernisme.vlaamsekunstcollectie.be)

Van Gogh Museum verwerft neo-impressionistisch schilderij Paul Signac

Onlangs kocht het Van Gogh Museum op een veiling in New York een werk van Van Goghs tijdgenoot Paul Signac (1863-1935): Ponton de la Félicité bij Asnières (Opus nr. 143) (1886). Signac verbeeldde de oevers van de Seine bij Asnières in de voor die tijd revolutionaire pointillistische techniek waarvan Georges Seurat de grondlegger was. Het Van Gogh Museum presenteert in de vaste opstelling het verhaal van het leven en werk van Vincent van Gogh. Om beter inzicht te geven in de ontwikkeling van Van Gogh toont het museum ook werken van invloedrijke tijdgenoten, evenals voorgangers en navolgers. Met Ponton de la Félicité bij Asnières (Opus nr. 143) kan het museum de artistieke invloed toelichten die Signac in de periode rond 1986 op Van Gogh had. Het werk brengt bovendien kenmerkende thema's ter sprake zoals de relatie stad–platteland en de industrialisatie. (vangoghmuseum.nl)

Werken aan de sociaal-economische positie van de kunstenaar, in Vlaanderen en Nederland.

Terwijl in Vlaanderen onlangs de resultaten van een onderzoek naar de sociaal-economische positie van de professionele kunstenaar werden voorgesteld, treedt in Nederland vanaf heden de richtlijn kunstenaarshonoraria in voegen. De richtlijn wordt geïntroduceerd door belanghebbende organisaties en verenigingen in de beeldende kunst, maar zal, waar van toepassing, ook gehanteerd worden door het Mondriaan Fonds bij de beoordeling van subsidieaanvragen. In het verlengde ervan zal het Fonds een experimenteerreglement introduceren dat voorziet in gedeeltelijke compensatie voor instellingen die de richtlijn toepassen. De richtlijn is bedoeld om tot een professionelere contractpraktijk te komen bij tentoonstellingen zonder verkoopdoel, en daarmee de inkomenspositie van beeldend kunstenaars te verbeteren. Directeur van het Fonds Birgit Donker stelt dat de richtlijn, en het feit dat veel betrokken partijen, van musea tot Platform BK, zich erachter scharen, een doorbraak is waarop al jaren op wordt gewacht. Meer concreet omvat de richtlijn een rekentabel en een checklist om het kunstenaarshonorarium te kunnen vaststellen afhankelijk van de situatie. De onlineapplicatie is te vinden via kunstenaarshonorarium.nl. Opmerkelijk daarbij is dat het Fonds compensatie voorziet vanaf een instelling vijftig procent van het vastgestelde kunstenaarshonorarium betaalt – wat voor een instelling meteen ook de goedkoopste optie is. De vraag stelt zich of de richtlijn daarmee dan geen aanmoediging is om kunstenaars maar voor de helft uit te betalen.

Ook in Vlaanderen heerst er sinds vele jaren ongenoegen over de hachelijke sociaal-economische situatie waarin vele kunstenaars zich bevinden, en wordt er al heel lang uitgekeken naar een ‘doorbraak’. In november werd door minister Sven Gatz een onderzoek naar de sociaal-economische positie van de professionele kunstenaar voorgesteld. Initiatiefnemers waren onder meer het Kunstenpunt, het Kunstenloket, het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF) en het Overleg Kunstenorganisaties (oKo). De resultaten zijn gebaseerd op een online-enquête die door meer dan 2.700 kunstenaars werd beantwoord. Ze beantwoorden derhalve niet aan die van een representatieve steekproef en bovendien beperkte de vragen zich tot de activiteiten van de kunstenaar in 2014. Het onderzoek was erop gericht om inzicht te verwerven in de sociaal-economische positie van de kunstenaar als ‘flexwerker’ en om op basis van de resultaten na te gaan hoe die kan worden verbeterd. In totaal beantwoordden 716 professionele  beeldend kunstenaars de enquête. Daarvan ontving slechts een derde een vergoeding voor de creatie van eigen werk. 77% van de kunstenaars stelde in dat jaar tentoon, en slechts 30% daarvan kreeg daarvoor een vergoeding. 50% deed een creatie in opdracht waar in zeven van de tien gevallen een vergoeding tegenover stond. Met bijkomende activiteiten als verkoop en promotie van eigen werk houdt drie vierde van de kunstenaars zich bezig, meer dan de helft volgt de zakelijke kant ervan op. De derde bijkomende activiteit, door de helft van de kunstenaars uitgevoerd, is lesgeven (in privécontext, deeltijds of hoger kunstonderwijs). 41% van de kunstenaars heeft een betaalde job buiten de artistieke sector. Gemiddeld spenderen ze iets meer dan de helft van hun werktijd aan hun artistieke kernactiviteit. De helft van de kunstenaars met een zelfstandigenstatuut (hoofdberoep) verdient minder dan € 12.000 netto per jaar. In vergelijking met de andere groepen (regisseurs en scenaristen, muzikanten en componisten, schrijvers en illustratoren, acteurs en andere podiumkunstenaars) verdienen de beeldende kunstenaars het minst, en zijn ze (terecht) ook het minst tevreden met de vergoedingen die tegenover hun werk staan. Deze vaststelling is des te schrijnender omdat er ongetwijfeld in geen enkele andere kunstsector zoveel geld circuleert als in die van de beeldende kunst. Het onderzoek brengt in grote lijnen geen nieuwe feiten aan het licht, maar brengt wel de gekende problemen in cijfer en biedt een aantal interessante details. In het begeleidend discours zou overigens een uitschuiver als ‘Kunstenaars combineren diverse jobs en tonen zich ware ‘ondernemers’’ best vermeden worden. Eerder zou een dergelijke studie mogen beklemtonen dat er in het landschap idealiter ook plaats moet zijn voor kunstenaars zonder ondernemerstalent. Hopelijk kan dit onderzoek de beleidsmakers er hoe dan ook van overtuigen om eindelijk naar een ‘doorbraak’ toe te werken, al dan niet in de trant van de richtlijn kunstenaarshonoraria. (mondriaanfonds.nl en kunsten.be/dossiers/kunstenaarcentraal) (dm)

Europees Parlement pacht huis van Antoine Wiertz voor één euro

Het huis en de bijhorende tuin van de negentiende eeuwse romantische schilder Antoine Wiertz in de Brusselse Leopoldwijk worden de komende vijftig jaar door de Belgische staat verpacht aan het Europees Parlement voor het symbolische bedrag van één euro, onder de voorwaarde dat de pachter instaat voor de restauratie van het pand. Het gebouw werd door de Belgische overheid volledig verwaarloosd. Voor het aanpalende Wiertzmuseum zijn er geen gevolgen. De buurtvereniging Leopoldswijk-Association du Quartier Léopold (VLW-AQL) reageert verbolgen op de gesloten overeenkomst. Ze herinnert eraan dat Wiertz zijn schilderijen naliet aan de Belgische staat op voorwaarde dat zijn atelier gratis openbleef voor het publiek, en dat zijn huis jonge kunstenaars zou herbergen. Verder pleit ze ervoor om de tuin publiek toegankelijk te maken; in de wijk die zwaar lijdt onder de vastgoedspeculatie is kwaliteitsvolle openbare ruimte erg schaars. Als reactie lanceert de vereniging via change.org een petitie waarbij ze in één adem de Belgische regering vraagt om het museum beter te promoten en het toegankelijker te maken.