Marina Pinsky. The Wave(s) or Newton’s Rings
Voor een eerste solotentoonstelling bij Galerie Greta Meert presenteert de uit Rusland afkomstige Marina Pinsky (1986) een reeks werken in uiteenlopende media, gemaakt dit jaar of vorig jaar. Fotografie, schilderkunst, glasobjecten en sculptuur worden volgens de tentoonstellingstekst samengebracht rond ‘optiek en lichtfenomenen’, terwijl ze tegelijk ‘een net van onderling verbonden literaire, artistieke en architecturale figuren’ weven.
De titel bundelt verschillende van die referenties. The Wave(s) verwijst enerzijds naar de roman The Waves van Virginia Woolf uit 1931, waarin stemmen en bewustzijnsstromen in elkaar overvloeien, terwijl in terugkerende passages de subtiele lichteffecten van de zon boven de zee worden beschreven. Pinsky, die afwisselend in Brussel en Berlijn werkt, wil ook de afzonderlijke werken als ‘gelijktijdige protagonisten’ laten functioneren: ze bestaan naast elkaar, verwijzen naar elkaar en vloeien uit elkaar voort. Anderzijds verwijst de titel naar de kinetische sculptuur The Wave van Agnes Martin uit 1963, onderdeel van de tentoonstelling Toys by Artists in 1963-1964 in New York. Deze verwijzing sluit aan bij de fascinatie van Pinsky voor spel, open reeksen en systemen. Newton’s Rings, ten slotte, refereert aan het optische interferentieverschijnsel waarbij concentrische lichte en donkere ringen ontstaan door de wisselwerking van licht tussen twee oppervlakken.
De belangstelling voor licht wordt meteen zichtbaar in The Crystal Chain, het eerste werk op de tentoonstelling. Ronde glasvormen zijn in een horizontale en verticale keten over de muur gerangschikt, met kleine gekleurde stippen die doen denken aan bedieningsknoppen of aan een interface in een ruimteschip. In de centrale ruimte wordt die optische werking uitgewerkt. In Rumble Strip rusten dunne glasstaven op betonnen ribbelstroken, waardoor licht en reliëf wisselende patronen creëren. Op twee grote galerievensters zijn in vinyl uitgevoerde vormen aangebracht, gebaseerd op doorsnedediagrammen van een samengestelde cameralens: Transitional Object 1 en Transitional Object 2. De gebogen vormen lijken zich visueel te verhouden tot het gewelfde plafond en de gevels van de omliggende gebouwen, terwijl het daglicht ze als schaduwen op de vloer projecteert. Inhoudelijk hebben de diagrammen echter niets met de architectuur te maken. Hun relatie tot de ruimte is louter formeel, maar wordt door het licht overtuigend geactiveerd. De titel van deze werken is dan weer ontleend aan het concept van het transitional object van psychoanalyticus D.W. Winnicott: een fysiek object – van de moederborst tot een teddybeer – dat in de kinderjaren een rol speelt in de overgang van afhankelijkheid naar zelfstandigheid. Pinsky betrekt dat idee op de cameralens, die als bemiddelend object tussen kijker en werkelijkheid functioneert.
In de aangrenzende ruimte keren dezelfde elementen terug in The Grey Cloth or Ten Percent White. Grijs geschilderde doorsnedediagrammen van de lens liggen over andere vormen in primaire kleuren. Precies die combinatie roept de RGB-kleurwaarden van digitale fotografie op, alsof de lens de onderliggende kleurinformatie zichtbaar maakt. De breedte van de panelen correspondeert met de breedte van de deurdoorgangen. Sommige schilderijen zijn bovendien speels ondersteboven gehangen. De gekleurde vormen zijn gebaseerd op beschermsymbolen uit verschillende periodes en culturen en doen visueel denken aan varianten van een triquetra of drie-eenheidsknoop. Pinsky trekt deze vormen open, verdubbelt en vervlecht ze.
De halfronde drager van The Grey Cloth or Ten Percent White heeft bovendien een voorgeschiedenis. In de Yolk Color Fan-reeks uit 2016 gebruikte Pinsky een gestandaardiseerde kleurenwaaier uit de pluimvee-industrie om de kleur van eierdooiers te meten. De vorm keerde terug in de reeks Comparator Fan (2021), gebaseerd op kleurkaarten voor de chemische verontreiniging van water. In The Grey Cloth or Ten Percent White groeit die waaier uit tot een paneel. Het gebruik van zulke ordeningssystemen is typerend voor haar praktijk: Pinsky maakt bestaande, vaak arbitraire, systemen – kaarten en kalenders, spoorwegnetwerken en klokken – los van hun functie en maakt ze onderdeel van een beeldtaal waarin nieuwe verbanden ontstaan en systemen kunnen worden herdacht of gebagatelliseerd. Een vergelijkbare herordening kenmerkt Dharma Transmission. Pinsky vertrekt van het door Alvar Aalto ontworpen gebouw in Berlijn waarin haar atelier zich bevindt en vertaalt de gevel in glasfragmenten, die als reliëfs op de galeriewand in een compositie worden samengebracht. Zo wordt de architectuur herschikt: gebouw wordt oppervlak, oppervlak wordt reliëf, en reliëf wordt een lichtinstrument. Ook eerder gebruikte Pinsky haar leefomgeving als vertrekpunt, onder meer in de gepatineerde bronzen stadsmodellen, gebaseerd op satellietbeelden, van Hansaviertel (2020).
Tegenover deze glaswerken hangt een reeks van vijf foto’s, gemaakt vanuit verschillende posities in haar atelier, waardoor telkens een ander uitzicht vanuit het gebouw zichtbaar wordt. Voor iedere opname plaatste Pinsky een glaswerk centraal dat een spoorweg voorstelt, tussen de camera en het landschap. Daardoor ligt dezelfde railstructuur in elke foto over een ander deel van het uitzicht. Het geheel krijgt iets afgeslotens, bijna alsof de kijker vanuit een cel naar buiten kijkt. Zo ontstaat een interessante wisselwerking met Dharma Transmission, waarin het gebouw waarin Pinsky werkt wordt omgezet in glas, terwijl haar glaswerk in de foto’s wordt gebruikt om vanuit hetzelfde gebouw de buitenwereld opnieuw te kaderen. Architectuur, landschap en object wisselen voortdurend van rol als onderwerp, beeld en filter.
De omgang met licht krijgt in The Wave(s) or Newton’s Rings een subtiele, speels poëtische uitwerking. Licht wordt actief gereflecteerd en gebroken door glas en ramen, theoretisch benaderd via optica en interferentie, en statisch vastgelegd in fotografie. Zo verschijnt het tegelijk als fysiek verschijnsel, wetenschappelijk model en beeldmateriaal. Tegelijk oogt de presentatie opvallend druk. Iedere muur toont een werk, en zelfs de ramen worden ingezet. De ruimte wordt volledig benut, met weinig rustmomenten. Als eerste solo bij deze galerie – als een brede staalkaart – werkt dat deels introducerend, maar de densiteit wordt nog versterkt door de omvangrijke theoretische omkadering en de vele verwijzingen. Het leidt tot een veelheid die goed aansluit bij Pinsky’s associatieve manier van werken, maar de tentoonstelling verliest zo ook een zekere intentie en slagkracht.
• Marina Pinsky. The Wave(s) or Newton’s Rings, 10 september tot 31 oktober, Galerie Greta Meert, Vaartstraat 13, Brussel.