Essays
-
Adorno en het smaakorgaan
Emiel Roothooft -
Het Antwerpse godenbanket
Elizabeth Vandeweghe -
De kunst je leermeester te verslinden
Jan Blanc -
Schaarste en overvloed
Anke Brouwers -
Kijk met je neusgaten en luister door je mond
Navid Nuur
Besprekingen
-
Ai Weiwei. Life, Revolt, Poetry
Pia Louwerens -
Meg Stuart. Ricochet Days
Pieter T’Jonck -
Een thuis voor de Vandenhove-collectie
Emiel Roothooft -
Jean Brusselmans. Schilder van nature
Joris D’hooghe -
Marina Pinsky. The Wave(s) or Newton’s Rings
Pieter-Jan De Paepe -
Celina Eceiza. Rubyfruit Jungle
Danielle Hofmans -
Textura
Kylièn Bergh -
Sigmar Polke. Het weten van de kleuren
Tijmen ter Keurs -
Jacob en Coba Ritsema, broer achter zus
Izaak Nauta
-
Street Art. Paysage mental, récit mural
Emiel Roothooft -
Rietveld. Werk en leven
Herman van Bergeijk
-
Kunstenaarsboeken (18): Eten en drinken
Moritz Küng
244
Kunst en eten (1)
Als we iets opeten, kijken we er eerst naar – om voor de veiligheid te beschouwen wat we voorgeschoteld krijgen, maar ook om de culinaire ervaring in gang te zetten. Tegelijkertijd bestaat de overtuiging dat je beter proeft met de ogen dicht, om de autonomie van de smaak niet te belemmeren. Het is een tegenstelling die eten met beeldende kunst gemeen heeft: het visuele staat voorop, maar het oog is net als de tong niet te vertrouwen, want het wordt op allerlei manieren beïnvloed.
In een dubbelnummer van De Witte Raaf wordt de complexe, onvermijdelijke maar ook risicovolle relatie tussen kunst en eten verkend. Wie als geen ander gewaarschuwd heeft voor de gelijkschakeling van de culinaire met de esthetische ervaring is Theodor W. Adorno. In de openingstekst ontdekt Emiel Roothooft opvallend veel passages in het oeuvre van de Duitse filosoof waarin eten als een negatieve categorie wordt ingezet – als een activiteit die onder geen beding met de ‘consumptie’ van kunst vergeleken mag worden. ‘Iets dat goed klaargemaakt is, kun je tenminste opeten,’ zo zei Adorno in 1962, ‘maar van louter culinaire muziek kun je alleen maar overgeven.’ ‘Vanwaar die afkeer van het smaakorgaan?’ zo vraagt Roothooft zich af. Het antwoord raakt aan de basis van Adorno’s esthetica en aan wat we van kunst verwachten.
Niet toevallig is voedsel van oudsher een artistiek onderwerp, bijvoorbeeld in de schilderijen van zestiende- en zeventiende-eeuwse kunstenaars die worden besproken door Elizabeth Vandeweghe en Jan Blanc. Vandeweghe bestudeert het godenbanket zoals dat aan het begin van de zeventiende eeuw in Antwerpen werd afgebeeld. In detail weergeven wat de riviergod Achelaos aan zijn gasten voorschotelt: het was voor kunstenaars als Frans Francken II een manier om variëteit af te beelden, om het goede tafelen te vieren en om religieuze breuklijnen uit te zetten, maar ook om de rijkdom van de havenstad Antwerpen tentoon te spreiden. Daarnaast beschouwden Nederlandse schilders zelfs het aanleren van hun metier als een vorm van eten: een succesvolle imitatie van de meesters was een kunst van het ‘verslinden’. Blanc toont een minder bekend aspect van de relatie tussen kunst en eten: artistieke kennis verwerven – kunstenaar worden – is vergelijkbaar met voedsel innemen en verteren, als een proces waarbij het werk van voorgangers zowel wordt gerespecteerd als getransformeerd.
Het is moeilijk om voorbeelden te noemen van verhalende kunst waarin niet gegeten wordt, tenzij die onthouding wordt gethematiseerd. Anke Brouwers schetst de aanwezigheid van eten in de filmgeschiedenis, al van bij de laatnegentiende-eeuwse pioniers: er bestaan ‘eetfilms’ waarin met voedsel betekenissen tot stand worden gebracht, maar er zijn ook ‘hongerfilms’ die de wereld tonen ‘als een plek van tekort en schaarste’. Kunstenaar Navid Nuur besluit dit eerste themanummer, door het te hebben over het belang van eten en drinken in zijn oeuvre. Als kind van Iraanse ouders groeide hij op in Nederland, waar een andere eetcultuur heerste dan thuis. ‘Eten’, zo zegt Nuur, ‘werd voor mij een denkveld – een manier om te werken met zintuigen, context en verwachting.’
Dit nummer werd samengesteld door Elizabeth Vandeweghe en Christophe Van Gerrewey.