Rosalind Nashashibi. Stones

In een tentoonstelling in Den Haag omringt Rosalind Nashashibi (1973) een film uit 2014 met recente schilderijen. Electrical Gaza krijgt vandaag een heel nieuwe betekenis: zoveel van die majestueuze palmbomen, huizen, mensen, planten en dieren die genieten van elkaar in de stad, op straat, op het strand, in de zee, zijn verdwenen. Om dat verlies is het Nashashibi te doen. Als kind van een Noord-Ierse moeder en een Palestijnse vader, opgegroeid in Groot-Brittannië, kent ze haar geschiedenis en wist ze in 2014 wat ze deed met haar film: ze koos voor het onspectaculaire alledaagse, voor fragmenten van vluchtig geluk die je moet grijpen. Dat de film is gedraaid op 16 mm is een statement – een bewuste keuze om de tijd te nemen voor groepswerk met analoge beelden, als contrast met de snelheid van digitale oorlogsjournalistiek. Daarnaast koos ze voor een combinatie met animatiefilmsequenties: een ander soort beeld, een andere mogelijke realiteit, met meer potentieel. Door die bewuste keuze van materialen en gebeurtenissen is Electrical Gaza verrassend en voorspelbaar tegelijk. Verrassend, omdat dit niet de beelden zijn die je verwacht uit een conflictgebied als Gaza. En voorspelbaar, omdat alles toch lijkt op elk ander leven, waar ook op de planeet, waar mensen zorgen, telen, zich voeden, zich ontspannen, elke dag opnieuw. De druk van de bezetter is enkel voelbaar aan het begin en het einde van de film, wanneer Nashashibi mensen toont die wachten aan de gesloten grensovergang naar Egypte in Rafah.

Haar film van intussen twaalf jaar geleden krijgt in Den Haag een update met recente schilderijen. De herhaling blijft. Het eerste beeld in de tentoonstelling is dat van een paard: drie keer hetzelfde, geschilderd op doek in telkens andere kleuren. Ook in Electrical Gaza komt een paard voor, maar het is niet hetzelfde dier. Het geschilderde triptiek is geïnspireerd op een sculptuur van Edgar Degas. Nashashibi noemt het werk uit 2025 The Return, de terugkeer – de herhaling van een beeld uit de kunstgeschiedenis, drie keer hetzelfde schilderij, maar ook – en expliciet politiek – de Palestijnse eis van het recht op terugkeer. Wat ook herhaald wordt in de schilderijen, zijn de letters UNRWA, het VN-agentschap voor Palestijnse vluchtelingen. Nashashibi verwerkt ze als een fries in het doek Special Cloth for a UN Worker (2024), waarop twee zwanen achter een afsluiting van prikkeldraad afgebeeld staan. De letters keren terug in Special Cloth for a UN Worker II (2025), boven het beeld van iets wat lijkt op een blauwe helm.

‘Iets dat lijkt op’ – zo zou de methode in het werk van Nashashibi omschreven kunnen worden. Ze speelt met dat effect. In het midden van de grote raampartij die uitkijkt op de straat en daglicht naar binnen laat, hangt Wait Another Week (2024). Verblind door het licht zie je niet onmiddellijk wat er wordt afgebeeld in dit clair-obscur. Wie dicht genoeg komt om voorbij het tegenlicht te kijken, ziet tussen de kleurige bloemen iets verschijnen dat lijkt op dansende schedels in het duister. Aan een muur hangt eenzaam Single Bed (2023), over het comfort van de rust die je niet langer verwacht in het licht van recente politieke gebeurtenissen. In Gaza (2021) schildert ze iets dat doet denken aan een Palestijnse vlag. De aanzet met de rode driehoek is er, maar de zwart-wit-groene banden van de vlag gaan op in iets als een traan of een medicijn. Nashashibi werkt vaak met gelijkenissen. Het zit in de vlag en de schedels achter de bloemen voor het raam, het zit in het paard van Degas en ook in Steadfastness (2025), een schilderij met in de linkerbenedenhoek een liggende man die met zijn naakte torso en de handen in de nek zo uit een schilderij van Goya lijkt te kruipen. Nashashibi schildert hem als een voetnoot, naast twee vrouwen onder een volle maan.

En dan zijn er nog de chrysanten. Het is achter die bloemen, nog net niet verwelkt, dat ze de schedels schildert van Wait Another Week (2024). Het zijn ook deze bloemen die ze afbeeldt in een vaas, gecombineerd met een vuist rond een steen in Vase with Flowers, Hand with Stone en opnieuw in Chrysanthemums, Hand with Stone, beide uit 2025. De steen als symbool van de ongelijke strijd van de Palestijnen tegen de bezetter. De chrysant als de novemberbloem, de grafbloem. Dat wordt nergens zo duidelijk als in Remembering the chrysanthemums, Seeking the chrysanthemums, Planting the chrysanthemums, Admiring the chrysanthemums, Arranging the chrysanthemums, Celebrating the chrysanthemums, Painting the chrysanthemums, Questioning the chrysanthemums, Wearing the chrysanthemums, The shadow of the chrysanthemums, The dream of the chrysanthemums, The death of the chrysanthemums. De dwangmatige litanie is de volledige titel van een schilderij uit 2024.

De kracht en de trage werking van de beelden van Nashashibi is dat ze elk moment kunnen veranderen of terugkeren in (of als) iets anders. Met Freud: het griezelige van wat ooit gewoon en vertrouwd was. Het zit in de dubbele betekenis van de symboliek: in de stenen en de vuisten, waarmee gebouwd maar ook gegooid kan worden. Wat vandaag stabiel is, kan morgen opnieuw fragiel worden.