width and height should be displayed here dynamically

Kunstenaarsboeken (18): Eten en drinken

Enkele klassieke kunstenaarsboeken zouden perfect passen bij het thema ‘kunst en eten’, maar ze maken geen deel uit van mijn bibliotheek. In 1961 maakte Dieter Roth bijvoorbeeld een Literaturwurst voor zijn vriend Daniel Spoerri; in 1966 volgde een editie op vijftig exemplaren. De eerste versie werd gemaakt met papier van The Daily Mirror, maar voor de editie werd pulp van literaire boeken en tijdschriften gemengd met specerijen en vet. Het eerste kunstenaarsboek van John Baldessari, in een oplage van 1500 exemplaren, is Choosing: Green Beans (1972): negen kleurafbeeldingen tonen telkens drie sperzieboontjes tegen een witte achtergrond; één boontje wordt door een vinger aangewezen op basis van een spelletje dat de kunstenaar in zijn inleiding toelicht. In The Getting into the Spirits Cocktail Book from the 1984 Miss General Idea Pavillon (1980) van het Canadese collectief General Idea, met een oplage van 1000 exemplaren, worden zowel de atmosfeer van de Colour Bar Lounge als de geserveerde drankjes beschreven: Nazi Milk, Pot o’Gold.

De volgende boeken maken wel deel uit van mijn bibliotheek en zijn tussen 2010 en 2020 verschenen. De aan eten of drinken gerelateerde inhoud is tragisch, theoretisch, lokaal, kunsthistorisch, dagboekachtig of – last but not least – profaan.

 

Erica Van Horn, Simon Cutts, Duncan Chappell, aglio 6 olio, Clonmel/Tipperary (IR), Coracle Press, 2015, [8] pp., 14,8 x 10,5 cm, 7 ills., softcover, geniet, 200 ex.

De titel van dit boekje van acht pagina’s ter grootte van een ansichtkaart verwijst niet alleen naar een eenvoudig recept voor saus op basis van knoflook en olie, maar ook naar een veel omvangrijker kunstenaarsboek met dezelfde titel, in 1992 gepubliceerd door de Amerikaanse kunstenaar en schrijver Erica Van Horn (1954) en de Britse uitgever en dichter Simon Cutts (1944), in de imprint Coracle Press. Het drukwerk uit 2015 is geen replica of reactie, maar eerder een spin-off die een vreselijke culturele ramp in herinnering roept.

aglio 6 olio uit 1992 werd met grote zorg vervaardigd in een beperkte, genummerde oplage van 200 exemplaren, gebonden in zwart linnen, op Xerox gedrukt met letterpress-inzetstukken, verpakt in een vierkante doos en voorzien van een bijsluiter. Het gaat niet alleen om een abstract kookboek, maar ook om een eerbetoon aan de legendarische Elizabeth David, wier A Book of Mediterranean Food (1950) het intuïtief koken in Groot-Brittannië introduceerde. Het kunstenaarsboek aglio 6 olio bevat geen instructies of hoeveelheden, maar noemt in de zes hoofdstukken alleen de namen van het klassieke recept: aioli (knoflook en olie met eidooier), persilade (peterselie), pistou (basilicum), salsa (tomaat), rouille (peper en brood), en anchoide (ansjovis en vijgen). De ingrediënten krijgen meerdere monochrome kleurpagina’s en elk hoofdstuk wordt voorafgegaan door een tekening van een knoflookteentje.

aglio 6 olio uit 2015 is ogenschijnlijk spontaner en eenvoudiger geproduceerd, en digitaal gedrukt en geniet (met de titel in boekdruk). Op het omslag staat een moeilijk te identificeren artefact dat bij nader inzien een verkoolde kartonnen doos blijkt te zijn. Een sequens van zeven paginavullende afbeeldingen openbaart de inhoud van de doos: de uitgave van aglio 6 olio uit 1992 (nummer 193 van 200), opengeslagen op een vloer gefotografeerd, liggend naast as en brandresten. Een beknopte tekst op de eerste pagina zorgt voor opheldering. In 2014 vernietigde een hevige brand de bibliotheek van de Glasgow School of Art, een art-nouveaugebouw dat in 1909 door Charles Rennie Mackintosh ontworpen werd. Van de meer dan 8000 boeken konden er slechts 81 gered worden, waaronder aglio 6 olio. Het ging om het enige door Coracle uitgegeven boek dat de brand heeft overleefd en dat door bibliothecaris Duncan Chappell voor een inventarisatie van de schade ook gefotografeerd werd. Daarom besloten Cutts en Van Horn om één jaar later met het bestaande beeldmateriaal een nieuw boek samen te stellen, zodat het alternatieve kookboek ook een ode werd aan het overleven. Drie jaar later, in 2018, stond de kunstacademie echter opnieuw in brand en werd een groot deel van het gebouw vernietigd. Ongewild bleek dit kleine boekje ook een omen te zijn geworden.

 

Ryuto Miyake, Color Chart for Fruit Juice, Tokyo, in eigen beheer, 2017, 16 pp., 21 x 12 cm, 14 ills., softcover, geniet, 50 ex.

‘Kleurenkaart voor vruchtensap’ van de Japanse illustrator en grafisch ontwerper Ryuto Miyake (1988) combineert, zoals de titel suggereert, twee functies: op de linkerpagina wordt binnen een vierkant telkens één van zeven kleurtinten gepresenteerd, terwijl op de rechterpagina een selectie van acht zorgvuldig getekende vruchten staat. Het eerste recept op basis van banaan en kiwi komt overeen met een doffe mintgroene kleur, terwijl het tweede recept op basis van vijg, sinaasappel en mango met een zachtoranje tint correspondeert. Elk volgend sapje bevat een extra stuk fruit. Het laatste en zevende recept bestaat dus uit acht soorten – banaan, mango, appel, kiwi, sinaasappel, vijg, meloen en bosbes – en resulteert in een mauve tint. In een niet geheel ernstige poging om wetenschappelijk over te komen, vermeldt het colofon nauwkeurig ‘dat alle sapjes op 3 oktober 2017 in de studio van de auteur uitgetest werden’.

 

Joseph Fox, Lizzie Frost, Gracias por su visita, Barcelona, Terranova, 2020, [64] pp., 26 x 18,5 cm, 59 ills., softcover, geniet, 200 ex.

Dit kunstenaarsboek van de Britse documentair fotograaf en filmmaker Joseph Fox (1988) en grafisch ontwerper Lizzie Frost (1987) ontstond naar aanleiding van hun verhuizing van Londen naar Madrid. Daaruit volgde een fascinatie voor de plaatselijke bar- en eetcultuur, met pretentieloze en doorleefde buurtcafés waar pinchos de tortilla worden geserveerd, een aardappelomelet die meestal van een snede brood vergezeld gaat. De titel is afkomstig van een papieren servet met de blauwe opdruk ‘Gracias por su visita’ (‘Bedankt voor uw bezoek’), dat prominent en zonder enige andere vermelding op het omslag staat, tegen een eigele achtergrond. Op de achterzijde is de versozijde van hetzelfde servet te zien, maar dan met de handgeschreven namen van de auteurs erop. Grotendeels gedrukt op hoogglanzend papier bevat het binnenwerk afbeeldingen van 59 eethuizen waarin de makers hun bestelling telkens vanuit hetzelfde standpunt fotografeerden: eenpincho de tortilla, meestal op een wit bordje, al dan niet met bestek of stokbrood, op een tafel met kleed of onderlegger en eventueel een stoel, omgeven door wisselende wandbekledingen – keramiektegels, houten lambrisering, ramen en gordijnen. Wat op een formeel-esthetische bloemlezing van een van de bekendste Spaanse gerechten lijkt, ontpopt zich door de aandacht voor details en texturen in de interieurs tot een etnologische studie. Het conceptuele kader en de strakke vormgeving doen ook aan Cube (1990) van Sol LeWitt denken, met een witte kubus die in zwart-wit gefotografeerd werd in 511 verschillende belichtingen.

 

Kasper Andreasen, Eat on the Move, [Antwerpen/Berlijn], in eigen beheer, 2016, 48 pp., 28 x 20 cm, 22 ills., softcover, geniet, 25 ex. + 2 AP

Net iets kleiner dan een A4 en gedrukt in riso, ontleent deze uitgave van kunstenaar Kasper Andreasen (1979) haar vorm en inhoud aan Panos, de Belgische franchiseketen van broodjeszaken. Het intrigerende omslag (vormgegeven door Toni Uroda) combineert twee elementen die binnen in het boek terugkeren: het gele rastermotief op de papieren zakjes van Panos en sterk vergrote vintage kassabonnetjes, in zwart overdrukt. Op elke rechterpagina staat vervolgens, 22 keer in totaal, op een geelkleurig raster een kassabon op ware grootte, tussen 15 september 2014 en 25 juni 2015 ergens in de ochtend geprint in een Panos in het station Brussel-Centraal of Gent-Sint-Pieters. De vrijwel identieke bestelling op elke bon reikt enige inzichten aan. De bonnetjes onthullen niet alleen de reisgewoontes en consumptiepatronen van Andreasen – botercroissant, Vittel, ristretto – maar laten ook zien dat een zekere Elio en een zekere Patrizia het vaakst op post waren, ’s ochtends vroeg. Ingebonden in een schutblad gemaakt uit een originele zak van Panos vertelt Eat on the Move met anonieme kassabonnetjes een vluchtig culinair verhaal.

 

Jonathan Monk, One Hundred Meals Between Rome And Berlin, Milaan, Humboldt Books, 2016, 216 pp., 15 x 12 cm, 100 ills., softcover, geniet, 550 ex.

Ook het boek van de Brit Jonathan Monk (zie ook: De Witte Raaf, nr. 236) is gebaseerd op een verzameling van restaurantbonnetjes. Het ontstond naar aanleiding van een verblijf in Rome. Eenmaal terug in zijn woonplaats Berlijn, hergebruikte Monk de kassabonnen van genuttigde maaltijden om er meer of minder bekende werken uit de recente kunstgeschiedenis op te tekenen, waaronder Incomplete Open Cube (1974) van Sol LeWitt, Three Ball 50/50 (1985) van Jeff Koons, La DS (1993) van Gabriel Orozco, Fall ’91 (1992) van Charles Ray, of – minder voor de hand liggend – Study, I‘m a Real Artist (1969) van Keith Arnatt. Stuk voor stuk zijn het werken van door Monk gewaardeerde en door hem wel vaker geciteerde collega’s. Vormgegeven als rechtopstaand notitieblok en uitgegeven met twee verschillende covers – lichtblauw of roze – bevat dit kunstenaarsboek honderd ‘restauranttekeningen’ waarvan de stijl – waarschijnlijk opzettelijk – doet denken aan twee beroemde kunstenaarsboeken met tekeningen op hotelbriefpapier van Martin Kippenberger: Hotel Hotel (1992) en Hotel Hotel Hotel (1995).

Deze uitgave gaat echter ook met een economisch principe gepaard. Alle tekeningen werden onmiddellijk na voltooiing en nog op de werktafel met de iPhone gefotografeerd en op het Instagramaccount Monkpictures te koop aangeboden voor de prijs van de genuttigde maaltijd. De Sol LeWitt kostte bijvoorbeeld 39,29 euro. Historicus Luca Cerizza merkt in zijn nawoord bij de publicatie op: ‘Het is niet louter informatie, narcisme of propaganda, maar een complete e-commerce-ervaring: de kunstenaar verkoopt zijn tekening voor de prijs van een lunch of diner. De oplettendste volgelingen kunnen de tekening op de kop tikken en dus ook de rekening betalen. Ruilhandel 2.0.’ Het besluit van Cerizza, treffend maar ook twijfelend: ‘[Monk] toont het kunstenaarschap als een kwestie van dagelijks overleven, mijlenver verwijderd van de glamour van veilingen en de jetset. Van blue-chip naar E-cheap. Is dit een vorm van verzet?’

 

Sveinn Fannar Jóhannsson, Portraits by Waiters, Oslo, Multinational Enterprises, 2013, 112 pp., 20 x 14,8 cm, 55 ills., softcover, gelijmd, 250 ex.

Sveinn Fannar Jóhannsson (zie ook: De Witte Raaf, nr. 233) gebruikte een residentie van acht weken in Keulen als aanleiding om Portraits by Waiters te maken, naar eigen zeggen omdat hij de gemeenschappelijke keuken in de residentieplek te goor vond. Jóhannsson vroeg obers en serveersters in restaurants, cafés en snackbars om een ​​foto van hem te maken. Hoewel de locaties verschillen, is er één terugkerend beeld: de kunstenaar zit voor zijn bestelling aan tafel, wat stijfjes en verlegen glimlachend of in een peinzende houding, en hij kijkt in de camera. In totaal gaat het om een reeks van 55 foto’s, gemaakt op 44 momenten, soms op dezelfde locatie, soms met twee foto’s in plaats van één omdat de fotograaf in kwestie zeker wilde zijn en een extra beeld maakte. Toch is het van ondergeschikt belang dat deze foto’s op restaurant gemaakt zijn. Het interessante aan dit boek is de omkering van het auteurschap: de kunstenaar wordt plotseling een figurant of een extra, terwijl de anonieme amateurfotograaf de ware protagonist wordt.

 

Carla Bardi (red.), Pizza, Milaan, Mondadori/Electa, 2010 (3de herdruk, 2015), 128 pp., Ø 29 cm, 130 ills., hardcover, oplage onbekend

Het beknopte concept en de samenhangende lay-out geven dit ‘gewone’ boek alsnog iets van een kunstenaarspublicatie: het thema (pizza), de vorm (cirkel), de inhoud (57 recepten) en de vormgeving (spreads met de ingrediënten en het recept links en de foto van het eindresultaat rechts) maken er onlosmakelijk een harmonisch geheel van. Ontdekt in een ondergrondse, tweedehands boekenwinkel in Rome, overtuigen vooral het begin en het einde van deze uitgave: de Franse titelpagina toont een foto van een leeg wit bord, terwijl de titelpagina vervolgens hetzelfde bord afbeeldt, gevuld met nog te kneden deeg, en een beknopte inleiding. De inhoudsopgave aan het eind bevindt zich rechts naast een pagina met een schoongemaakte bakplaat. Naast een rood zelfklevend etiket op het omslag (dat gedrukt blijkt te zijn) met de aanbeveling ‘50 eenvoudige en heerlijke recepten’ springt een echte gele sticker in het oog waarop naast de kortingsprijs van 9,90 euro de mededeling ‘verwijderbaar’ staat. Zelden heb ik een commercieel boek gezien met een dergelijke (verborgen) artistieke aspiratie.