Textura
Filosofie is geen toelichting bij kunst, maar een vorm van redeneren die het bestaande bevraagt – een manier van kijken die overeenkomsten vertoont met kunst en er zelfs mee vervlochten kan raken. Dat is de insteek van de tentoonstelling Textura in West Den Haag, verspreid over twee locaties: de vroegere Amerikaanse ambassade waarin het instituut voor hedendaagse kunst gevestigd is sinds 2019, en een voormalige meubelwinkel in het stadhuiscomplex aan het Spui waarnaar West in 2027 zal verhuizen. Zo verweeft de tentoonstelling niet alleen verschillende kunstwerken, maar opent er ook een nieuw hoofdstuk over de inbedding van hedendaagse kunst in de politieke hoofdstad van Nederland.
Volgens curatoren Nele Brökelmann en Marie-José Sondeijker vertrekt het tentoonstellingsproject ‘vanuit de gedachte dat verschil en tegenspraak niet tegenover kunst staan, maar aan haar oorsprong liggen’. Tegenspraak faciliteren is een mooi streven, maar het resultaat is, in dit geval, dat het lastig wordt om verbanden te zien tussen de afzonderlijke werken. Ook het theoretische concept worlding, ontleend aan de filosofie van Gayatri Chakravorty Spivak en door de curatoren omschreven als ‘een manier om de wereld niet als iets vaststaands te zien, maar als iets dat voortdurend wordt gevormd door relaties, perspectieven en manieren van betekenis geven’, blijft erg onduidelijk.
Op beide locaties wordt de tentoonstelling anders ingevuld. In de voormalige ambassade, een brutalistisch gebouw van Marcel Breuer uit 1959, wordt ruimte geboden aan beeldende kunstenaars en geluidskunst, maar ook aan werk van een scheikundige en natuurkundige. De reikwijdte is prikkelend, maar het is een geweldige uitdaging om de tentoonstelling als één geheel te zien. In een verduisterde ruimte overweldigt het videowerk The Fold (2019-2024) van de Iraanse Hoda Afshar, gemaakt op basis van het archief van de Franse psychiater en fotograaf Gaëtan Gatian de Clérambault, die begin twintigste eeuw duizenden foto’s maakte van gesluierde vrouwen in Marokko. Electric Ringshout (2018) is een audiovisueel essay van dj Lynnée Denise over Afro-Amerikaanse muzikale tradities. Enkele sculpturen van Koenraad Dedobbeleer grijpen subtiel in op de architectuur van Breuer, bijvoorbeeld door aandacht te vestigen op de houten deurklinken. En in een kantoortje met het herkenbare trapeziumvormige raam is videowerk te zien van de Amerikaanse kunstenaar Josh Kline, wiens veelbesproken artikel ‘New York Real Estate and the Ruin of American Art’, begin dit jaar verschenen in October, door West in boekvorm wordt aangeboden.
Toch zijn er ook bijdragen die duidelijker aanhaken op de wijze waarop de tentoonstelling een weefsel van kunst en filosofie voorstelt om bestaande begrippen te bevragen. Een goed voorbeeld is het werk van de Franse kunstenaar Diane Cescutti, die onder het motto ‘You are part of a huge weave that you cannot ignore anymore’ het traditionele weefgetouw met digitale technieken combineert. Door onder meer synthetische haarstrengen te vervlechten met audio- en elektriciteitskabels vraagt ze niet alleen aandacht voor de rol die vrouwen in de geschiedenis van de digitalisering hebben gespeeld, maar ook voor weven als artistieke discipline in het algemeen.
Nauwelijks een kilometer verderop wordt, voor het tweede gedeelte van Textura, een open ‘testforum’ tot stand gebracht in een vleugel van het laatmodernistische, witte stadhuis van Richard Meier uit 1995. Hier wordt werk getoond van alumni van de academie en het conservatorium in Den Haag of van de TU Delft. Meer nog dan in de ambassade, maakt dit ‘testforum’ een rommelige indruk. Hoofdtelefoons lijken niet te werken en de presentatie wordt vaak met plakband bij elkaar gehouden. Opvallend is het project Struggling Writing van Omid Nemalhabib. Al vanaf de straat is door de glazen gevel van Meier te zien hoe op enorme typografische banieren de grens tussen leesbaarheid en onleesbaarheid vervaagt. Zelfs ’s avonds laat, na sluitingstijd, is er nog een glimp op te vangen van deze publieke manifestatie. Als grafisch ontwerper bouwt Nemalhabib voort op de eeuwenoude traditie van siyah mashq, een Perzische kalligrafietechniek waarin letters zich opstapelen tot ze abstract worden. Het resultaat zet de worsteling met taal, meertaligheid en schrijven om in lettertypes die nauwelijks nog bruikbaar zijn, als een visuele provocatie van culturele conventies.
In de open ruimte van het ‘testforum’ – een tentoonstellingsplek die ook in de toekomst voor scenografische uitdagingen zal zorgen – wordt nog meer plaats geboden aan reflecties op communicatie en meertalige verwarringen, bijvoorbeeld in de performances en werkplaatsen met volgeschreven papiervellen van Lila Maria de Coninck, in de manier waarop Soyun Park machine-learning-systemen bevraagt of in de door modeontwerper Mina Calori samengestelde silhouetten. Ook hier blijft de selectie zeer verscheiden en moeilijk in te schatten, zelfs met de tentoonstellingsgids erbij. De waarde van dit tweede deel van Textura lijkt eerder te liggen in het feit dat er ruimte wordt geboden aan alumni en jonge makers. West Den Haag wil, ook op de nieuwe locatie, een plek garanderen waar ambiguïteit niet wordt opgelost, maar wordt toegelaten. Want, zo stellen Brökelmann en Sondeijker: ‘Waar perspectieven uiteenlopen, betekenissen verschuiven en worden opgebroken, ontstaat ruimte voor kunst.’
• Textura, tot 26 december, West Den Haag, Lange Voorhout 102 en Spui 130.