Mandy Franca. I Breathe an Endless Universe in Me

Bij het betreden van de zolderruimte van Stedelijk Museum Schiedam word je begroet door vele tinten blauw. In de solo van de Nederlandse kunstenaar Mandy Franca (1989) staat namelijk de lucht centraal – als een door alle mensen gedeelde ervaring, maar ook als een opwekker van het verlangen om ergens anders te verblijven en van de melancholie ver van huis te zijn. In Franca’s praktijk komen verschillende technieken en media samen. Ze combineert fotografie en schilderkunst, maar werkt ook met sculptuur, audio en video.

Vorig jaar was haar werk te zien in Circulate. Photography Beyond Frames in het Stedelijk Museum Amsterdam. Voor deze groepstentoonstelling maakte Franca foto’s van vegetatie in de buitenlucht met haar iPhone en bewerkte ze die met olieverf, zodat het geheel in prachtige, felgroene en gele tinten baadde. Ook in Schiedam spelen foto’s die zijn vastgelegd met een iPhone een grote rol. De meeste foto’s van blauwe lucht met witte bewolking hangen aan één kant van de ruimte, in witte lijsten aan de muur. Daarnaast hangen gelijkaardige beelden, maar dan op heel klein formaat, verspreid door de ruimte, bijvoorbeeld vlak naast de deur of verstopt achter een houten balk.

Bij de ingang staat, tentoongesteld in een vitrine, een bundel met teksten van Yoko Ono. Op de openliggende bladzijden is het volgende te lezen: ‘AIR TALK / It’s sad that the air is the only / thing we share. / No matter how close we get to each other, / there is always air between us. / It’s also nice that we share the air. / No matter how far apart we are, / the air links us.’ Voor Franca speelt een soortgelijk gevoel over de lucht vooral een belangrijke rol in haar relatie tot haar familie in Curaçao. Door haar ouders en andere familieleden te vragen om plaatselijke luchtfoto’s met haar te delen, en door de beelden samen te brengen met de foto’s die ze zelf maakte van de lucht boven Rotterdam, koestert ze gevoelens van nabijheid. Waar het om gaat, is een ervaring te delen met mensen op een plek die ver weg is en die haar nauw aan het hart ligt. Tussen de foto’s hangen ook beelden die Franca genereert met een videogame: historische weerdata, zoals temperatuur en neerslag, worden ingevoerd om de lucht op een specifieke dag en plaats na te bootsen. Niet alleen afstand in de ruimte wordt op die manier overbrugd, maar ook in de tijd.

Aanwezigheid is eveneens een belangrijk element in MARK II (2024), een langwerpig doek dat boven de foto’s van de luchten hangt en dat is bedekt met blauwe streepjes, door Franca aangebracht met blauw oliepastelkrijt. In de zaaltekst geeft de kunstenaar aan dat ze met deze markeringen haar aanwezigheid in de wereld probeert vast te leggen, een verlangen dat is ontstaan tijdens een langdurig ziekbed, waarbij ze het gevoel had ‘niet te bestaan’.

De zolderkamer van Stedelijk Museum Schiedam waarin I Breathe an Endless Universe in Me plaatsgrijpt, is geen gemakkelijke plek voor een tentoonstelling. Bruine houten balken, die schuin over het hele plafond het houten dak ondersteunen, trekken vrij veel aandacht. Bovendien zijn de meeste werken relatief klein, wat het ruimtelijke en weidse karakter van de lucht niet echt goed zichtbaar maakt. Ook voelt het ongemakkelijk dat de werken vrij dicht bij de vloer hangen, waardoor je als bezoeker steeds omlaag moet kijken, terwijl de lucht toch uitnodigt om de blik naar boven te richten. Daarnaast zijn de weinige kleine ramen in de ruimte afgedekt, terwijl de hoge ligging van de zolder toch juist een mooie gelegenheid had geboden om de blauwe lucht binnen te laten in de tentoonstellingsruimte. Het meest immersieve werk, On the Threshold of Longing (2017-2026), is een installatie bestaande uit gordijnen waarop een video geprojecteerd wordt die Franca maakte in het huis van haar oma op Curaçao. De film komt niet helemaal tot zijn recht: het effect van de gefilmde wapperende gordijnen en wolken die blinken in de zon wordt gedempt door de massieve gebouwstructuur en door de zware, matte stof waar de gordijnen van zijn gemaakt.

In een interview eerder dit jaar in Metropolis M vertelde Franca over de fascinatie die ze als kind had voor de beelden die ze ontdekte in fotoalbums en modetijdschriften. Dergelijke foto’s waren voor haar ‘een portaal naar een andere wereld’, en ‘een verbinding door generaties en afstanden heen’. In de solotentoonstelling in Schiedam legt Franca deze fascinatie aan de dag in verschillende vormen en maten. Een uitzicht op de hemel vanuit een raam gaat naadloos samen met kiekjes van de lucht gemaakt op polaroidformaat of met het luchtruim gezien door een vliegtuigraampje, onderweg naar Curaçao. Wanneer Franca in hetzelfde interview de vraag krijgt of er iets is dat ze bewust probeert af te leren als maker, is haar antwoord: ‘Grenzen.’ Het is een houding die inderdaad zichtbaar is in haar creatieve en hedendaagse omgang met materialen en beeldvorming, zoals de digitale foto’s die ze inzet voor haar kunst. Het is jammer dat de tentoonstellingsarchitectuur samen met de afgesloten ramen haar werk in Schiedam alsnog begrenst.