nr177
september-oktober 2015

Traditie (1)

'Traditie is niet echt populair', constateert Anton Froeyman in de openingstekst van dit nummer, 'vernieuwing, innovatie, je grenzen verleggen […], dat is waar het vandaag om draait.' Toch kunnen we niet zonder tradities, meer zelfs, Froeyman betoogt – met Hans-Georg Gadamer – dat ze constitutief zijn voor onze identiteit en ons een 'positie in de wereld' verschaffen. Ondanks onze vernieuwingsdrang zijn we in traditie verstrikt: 'Aan traditie valt […] niet te ontkomen, zelfs, en misschien zelfs vooral, wanneer men met diezelfde traditie wil breken.'

De dynamische, complexe en paradoxale verhouding tot de traditie staat ook centraal in de tekst van Gijs van Oenen, die nagaat wat de 'dingpolitiek' van de Franse filosoof Bruno Latour ons over traditie leert. Gezien hun (relatieve) onveranderlijkheid lijken de dingen geschikte dragers van traditie… maar wat als we hen — zoals Latour doet – als actieve bemiddelaars of 'actors' gaan zien? Dan, zo betoogt Van Oenen, vervalt de idee van traditie als 'resistentie tegen vernieuwing' en wordt traditie een 'samenwerkingsproject tussen mensen en dingen'. In zijn bijdrage over geheugenarbeid stelt Bart Verschaffel dat ook in onze 'posttraditionele' westerse samenleving de cultuur dag na dag wordt doorgegeven, maar in deze transmissie is er geen sprake van een traditie die ‘voortgezet kan worden’: 'Wat men doorgeeft is […] niet iets wat men heeft gevonden, maar iets wat men heeft gemaakt, of beter, voortdurend aan het maken is door te werken en te kiezen.' Verschaffel constateert dat dit voortdurende 'Gesprek over cultuur' steeds meer als onwetenschappelijk wordt gediskwalificeerd, en dat de cultuurwetenschappen aan het kennismodel van de positieve wetenschappen worden onderworpen: het 'gesprek over cultuur' maakt plaats voor het accumuleren van 'bruikbare kennis'. Keren we dan terug naar een steriel begrip van traditie, waarbij kennis wordt gezien als 'verworven kapitaal'?

Hoe gaan kunstenaars van verschillende generaties met traditie om? Die vraag vormt de inzet van de volgende twee bijdragen. Koen Brams & Dirk Pültau gingen met Joëlle Tuerlinckx (°1958) in gesprek over haar verhouding tot traditie, de ontwikkeling van haar 'persoonlijke canon', haar relatie tot de nationale canon, de overdracht van traditie in de context van het onderwijs en de manier waarop Tuerlinckx haar eigen oeuvre in de traditie inschrijft. Tuerlinckx benadrukt voortdurend dat de band met tradities zich op een intiem en onbewust niveau afspeelt. De omgang van Michael Van den Abeele (°1974) met traditie en geschiedenis – het onderwerp van de bijdrage van Pieter-Jan Cierkens – lijkt op het eerste zicht oppervlakkiger. De combinaties van talloze historische referenties in zijn werk, suggereren een posthistorisch vacuüm waarin historische tekens vrij circuleren; maar Cierkens ontdekt in Van den Abeeles werk ook een intiemer 'verlangen om historische en moderne concepten die hun geldigheid verloren lijken te hebben, terug te activeren'.

Dit nummer bevat tevens twee 'losse' bijdragen. Camiel van Winkel bespreekt de drie films die Michael Haneke draaide in Parijs: Code inconnu (2000), Caché (2005) en Amour (2012). Hij legt in deze films een 'inwaartse beweging' bloot – van de wereld van de straat in Code inconnu tot de besloten wereld van het huis in Amour – die beantwoordt aan een 'inkrimping op het affectieve vlak', waarbij het geweld niet meer van buiten, maar van binnen komt. Tot slot exploreert Dominic van den Boogerd de 'relatie tussen fotografie en de dood' in één foto van Simon van Til.

ESSAYS

Dingen tussen traditie en emancipatie

Wat dingpolitiek ons over traditie te vertellen heeft

Gijs van Oenen

Memoria: over geheugenarbeid

Bart Verschaffel

Kunst en traditie

Gesprek met Joëlle Tuerlinckx

Koen Brams, Dirk Pültau

De transhistorische impuls

Over geschiedenis en traditie in het werk van Michael Van den Abeele

Pieter-Jan Cierkens

Haneke in Parijs

Camiel van Winkel

Sluitertijd

Over Untitled (2015) van Simon van Til

Dominic van den Boogerd

BESPREKINGEN


beeldende kunst


Atopolis

Pieter T'Jonck

architectuur



publicaties


Herman Hertzberger

Christophe Van Gerrewey

René Greisch

Stephanie Van de Voorde

Nieuwe publicaties

Marc Goethals

ENGLISH SUMMARY


→ read more

Anton Froeyman – Tradition: Friend or Enemy?

The fundamental question this text tries to answer is 'What is tradition?'. Froeyman starts from the concept of tradition in the work of Max Weber and Hans-Georg Gadamer, and discusses a fundamental shift in our attitude towards it which coincides with the beginning of modernity in the 18th century. He argues that tradition and innovation are becoming increasingly exchangeable terms, concluding that our relation towards tradition tends to become a personal trajectory.

Philosophy of History – Tradition

 

Gijs van Oenen – Things between Tradition and Emancipation. What can 'the politics of things' tell us about tradition?

The central question of this text is 'What kind of consequences does Bruno Latour's concept of the 'politics of things' have for our understanding of 'tradition'?'. Van Oenen discusses how Hannah Arendt and Richard Sennett anticipated Latour's concept of 'the politics of things' and discusses the consequences of their thinking for our understanding of tradition. He concludes that Latour radicalizes Arendt's and Sennett's thinking on the role of things as well as on tradition: as things, in Latour's case, become active mediators instead of passive intermediaries, tradition becomes a 'collaborative project' between humans and things.

Hannah Arendt – Bruno Latour – Richard Sennett – 'Thing Politics'

 

Bart Verschaffel – Memoria: on the Work of Memory

Verschaffel discusses recent tendencies of instrumentalization in the late modern regime of knowledge production. He makes a distinction between two forms of knowledge within this regime: technological knowledge which produces 'useful things' and cultural disciplines that study and produce culture. He argues that these cultural disciplines (the 'humanities') are increasingly affected by the logics of technological disciplines, their main goal becoming to produce useful 'knowledge'.

Tradition – Memory – University

 

Koen Brams & Dirk Pültau – Art and Tradition. A Conversation with Joëlle Tuerlinckx

This conversation on tradition with Belgian artist Joëlle Tuerlinckx discusses her personal canon and its development and renewal throughout the years, her relation towards the national canon of Belgian art, the different ways tradition is transmitted and the strategies she has developed for transmitting her own work as part of the artistic tradition.

contemporary art – Joëlle Tuerlinckx – tradition

 

Pieter-Jan Cierkens – The transhistorical impulse of Michael Van den Abeele

Cierkens discusses the way Belgian artist Michael Van den Abeele combines a variety of historical references with a fascination for prehistory and science fiction. He argues that Van den Abeele's mixture of historical references does not suggest a post-historical condition in which historical signs circulate freely but rather that, in combining them, the artist attempts to invest historical and modern concepts with new meaning.

contemporary art – Michael Van den Abeele – sciencefiction – tradition

 

Camiel van Winkel – Haneke in Paris

Van Winkel concentrates on three films by Michael Haneke set in Paris: Code Inconnu (2000), Caché (2005) and Amour (2012). He argues that they show a gradual shift from the outside to the inside – from urban space (Code inconnu) to the enclosed living space (Amour). Van Winkel argues that this reduction of space corresponds with a 'shrinking' in the affective domain: while in the earlier films violence comes from the outside, in Amour it has 'shrunk' to the kind of 'daily violence' which takes place in every home.

Contemporary Film – Michael Haneke

 

Dominic van den Boogerd – Shutter Time. On Untitled (2015) by Simon van Til

This short text discusses one singular photograph by Dutch artist Simon van Til. Van den Boogerd describes how Van Til, by combining two photographs of one object, tries to capture an interval between two moments in time, thus evoking the hiatus in visibility which makes the world visible.

Photography – Roland Barthes – Simon van Til

← back